Η ΚΑΒΑΛΑ ΚΑΙ Ο ΚΑΖΑΣ (ΕΠΑΡΧΙΑ) ΑΥΤΗΣ. ΜΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ, (ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΤΟΣ 1885-1886).


(Επειδή παλιές φωτογραφίες της Καβάλας κυκλοφορούν ευρέως στο διαδίκτυο, προτίμησα ν’ αναρτήσω μερικές από τις υπέροχες φωτογραφίες της αγαπητής φίλης και εξαιρετικής φωτογράφου, Γιώτας Μιχαλακίδου)

Το κείμενο της παρούσας ανάρτησής μου αποτελεί τμήμα του 2ου Κεφαλαίου μιας ακαδημαϊκής - μεταπτυχιακής διατριβής, που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο Nevşehir Hacı Bektaş Veli (Τουρκία) το 2019, από τη Senem Koyunci, η οποία μελέτησε, ανέλυσε και παρουσίασε τα στοιχεία του επίσημου, ετήσιου απολογισμού (Salname) του Βιλαγιετιού της Σελανίκ (= Θεσσαλονίκης), για το οθωμανικό έτος 1303-1304 (που αντιστοιχεί στο 1885-1886 μ.Χ.).Το Salname ήταν το επίσημο, «ετήσιο βιβλίο» κάθε βιλαγιετιού, το οποίο περιείχε λεπτομερή στατιστικά στοιχεία για:
Διοικητική οργάνωση (σαντζάκια, καζάδες, ναχιγιέδες)
Πληθυσμό (μουσουλμάνοι, Ρωμιοί, Εβραίοι, Κιπτί = τσιγγάνοι κ.λπ.)
Οικονομία, γεωργία, κτηνοτροφία, εμπόριο
Εκπαίδευση, θρησκευτικά ιδρύματα, υποδομές
Γεωγραφία και άλλα

«2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΣΑΝΤΖΑΚΙ ΔΡΑΜΑΣ

2.1. Οι καζάδες (επαρχίες) του Σαντζακιού Δράμας (Για την έννοια «καζάς» δείτε 1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου).

Το Σαντζάκι Δράμας αποτελούνταν από τον Καζά Δράμας / Κεντρική Κωμόπολη Δράμας, το Ναχιγιέ του Pravişte (Πράβι – σημερινή Ελευθερούπολη – ΔΕΙΤΕ 2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ), το Ναχιγιέ του Τσετς, τον Καζά της Καβάλας και τον Καζά του Σαρισαμπάν.

2.1……………

2.1.2. ………..

2.1.2. Καζάς Καβάλας


2.1.2.1. Διοικητική Δομή

Το κέντρο αυτού του καζά είναι η κωμόπολη της Καβάλας. Βρίσκεται σε απόσταση 6 ωρών από την έδρα του σαντζακίου της Δράμας. Το Σερεφέν και το Σαρισαμπάν βρίσκονται στα δυτικά και νότια του καζά της Καβάλας. Οι διοικητικοί υπεύθυνοι του καζά της Καβάλας είναι οι εξής:

Καϊμακάμης: Σουλεϊμάν Χιφζί Εφέντης

Ναΐπης: Μεχμέτ Σαΐντ Εφέντης

Μουφτής: Οσμάν Εφέντης

Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου

Πρόεδρος: Καϊμακάμης

Μέλος Ιατρικής: Εκλεγμένο Μέλος

Ναΐπης: Φαΐκ Εφέντης

Μουφτής: Χατζή Χουσεΐν Εφέντης

Διευθυντής Οικονομικών: Εστερμπά Αγάς

Μητροπολίτης: Φεσουδίτο Αγάς (ΒΛ. 4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ)

2.1.2.2. Γεωγραφική Δομή

Αυτός ο καζάς, που συνορεύει με το Πραβέστε και το Σιμάλα (προφανώς, εννοεί τον καζά του Σαρίσαμπαν – σημερινό Δήμο Νέστου), είχε περίπου 103.277 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης.

2.1.2.3. Δημογραφική Δομή

Ο πληθυσμός του καζά της Καβάλας ήταν: Μουσουλμάνες γυναίκες 5.715 – άνδρες 6.360, Ρωμιές γυναίκες 618 – άνδρες 1.081, Αρμένισσες γυναίκες 10 – άνδρες 25, Εβραίες γυναίκες 112 – άνδρες 100, Τσιγγάνες (Κιπτί) γυναίκες 514 – άνδρες 564, και συνολικά 15.099 άτομα. Βλ. Πίνακα 24.

Πίνακας 24: Πληθυσμός ανά εθνική καταγωγή και φύλο

	ΓΥΝΑΙΚΕΣ	ΑΝΔΡΕΣ
Μουσουλμάνοι	5.715	6.360
Ρωμιοί	618	1.081
Αρμένιοι	10	25
Εβραίοι	112	100
Κιπτί (Τσιγγάνοι)	514	564
Σύνολο		15.099

Από τον Μάρτιο 1300 / Μάρτιο-Απρίλιο 1884 μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου 1300 / Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου 1884, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 302 γεννήσεις. Από αυτές, 146 ήταν αγόρια και 156 κορίτσια. Ωστόσο, 30 αγόρια και 10 κορίτσια πέθαναν χωρίς να καταγραφούν.


2.1.2.4. Αρχιτεκτονική Δομή

Στον καζά της Καβάλας υπήρχαν 3.120 σπίτια, 7 τζαμιά, 23 μικρά τζαμιά (μεστζίτ), 1 μεντρεσές, 2 τουρμπέδες, 1 χαμάμ, 2 εκκλησίες, 12 χάνια, 2 τεκκέδες, 66 βρύσες και 1 δημοτικό κατάστημα. Επιπλέον, υπήρχαν 424 καταστήματα, 3 εστιατόρια και 1 μέγαρο. Αυτή η περιοχή, με την πολύ όμορφη θέση της, ήταν κατάλληλη για εμπόριο. Ήταν περιτριγυρισμένη από τείχη. Κάθε μέρα χτίζονταν και νέα κτίρια. Υπήρχαν πολλά χάνια, σπίτια, αποθήκες σιτηρών και καπνού, καθώς και διάφοροι άλλοι χώροι που έκαναν το όνομά της γνωστό. Τα παλιά πέτρινα τόξα (κμερ) που είχαν χτιστεί κάποτε στην κωμόπολη ήταν ιδιαίτερα ανθεκτικά και σπάνια ευεργετικά έργα.

Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχαν μεταξύ άλλων 4 πυροσβεστικές αντλίες (τουλούμπες)

2.1.2.5. Γάμοι

Παντρεύτηκαν: 3 άγαμοι κάτω των 15 ετών, 7 χήρες και 27 άγαμες γυναίκες από 15 έως 20 ετών, 11 χήρες και 32 άγαμοι από 20 έως 25 ετών. Επίσης, από 25 έως 30 ετών: 9 χήρες και 19 άγαμοι· από 30 έως 40 ετών: 8 χήρες· από 40 έως 50 ετών: 4 χήρες· από 50 ετών και άνω: 1 χήρα. Συνολικά παντρεύτηκαν 121 άτομα. Βλ. Πίνακα 25.

Πίνακας 25: Αριθμός γάμων ανά ηλικία, φύλο και οικογενειακή κατάσταση

Ηλικιακή ομάδα	ΓΥΝΑΙΚΕΣ (χήρες)	ΑΓΑΜΟΙ
Κάτω των 15 ετών	-	3
15 έως 20 ετών	7	27
20 έως 25 ετών	11	32
25 έως 30 ετών	9	19
30 έως 40 ετών	8	-
40 έως 50 ετών	4	-
50 ετών και άνω	1	-
Σύνολο		121

Στον καζά της Καβάλας πέθαναν 57 άνδρες και 41 γυναίκες. Από τους άνδρες που πέθαναν, 19 ήταν έγγαμοι και 38 άγαμοι. Από τις γυναίκες, 27 ήταν έγγαμες, 3 παρθένες και 11 χήρες.

2.1.2.6. Εκπαίδευση – Διδασκαλία

Στον καζά της Καβάλας υπήρχαν 32 σχολεία, από τα οποία τα 30 ανήκαν στους Μουσουλμάνους και τα 2 στους Χριστιανούς. Στα ισλαμικά σχολεία φοιτούσαν 1.560 αγόρια και 285 κορίτσια, υπό τη διεύθυνση 30 δασκάλων. Είχε εφαρμοστεί το νέο εκπαιδευτικό σύστημα (usûl-u cedid – Για την έννοια αυτή, δείτε 2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου) και τα περισσότερα σχολεία είχαν μετατραπεί σε δημοτικά. Στα χριστιανικά σχολεία υπήρχε από ένας δάσκαλος και φοιτούσαν 200 αγόρια και 70 κορίτσια.

Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχε ένα σχολείο με την ονομασία «Μουχνέτ-ι Σαχανέ-ι Χαϊριγιέ» και ένα μεντρεσές με την ονομασία «Μεντρεσέ-ι Χαϊριγιέ» (Για την έννοια του Μεντρεσέ, δείτε 3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου). Και τα δύο είχαν ιδρυθεί για την εκπαίδευση των Μουσουλμάνων. Στο σχολείο «Μουχνέτ-ι Σαχανέ-ι Χαϊριγιέ» φοιτούσαν 107 μαθητές των πρώτων και μεσαίων τάξεων, με 6 δασκάλους. Στο Μεντρεσέ-ι Χαϊριγιέ υπήρχαν 510 μαθητές που ασχολούνταν με επιστήμες και γνώσεις, ενώ 4 μαθητές ειδικεύονταν στις θρησκευτικές επιστήμες. Σ’ αυτόν το μεντρεσέ, χάρη στο πρόγραμμα σπουδών που είχε καταρτιστεί, παρεχόταν άριστη εκπαίδευση, σε διάφορους επιστημονικούς και λογοτεχνικούς κλάδους. Η διδασκαλία στα σχολεία αυτά ήταν ιδιαίτερα οργανωμένη.

Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχε και μια βιβλιοθήκη, από τις ευεργεσίες του εκλιπόντος Χεδίβη της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή Πασά. Στη βιβλιοθήκη αυτή υπήρχαν πάνω από 1.000 τόμοι βιβλίων και 3 αντίγραφα του Κορανίου (χαφίζ κιτάπ). Η βιβλιοθήκη ήταν ανοιχτή κάθε μέρα εκτός Τρίτης και Παρασκευής, από τις 6 έως τις 11, και όποιος επιθυμούσε μπορούσε να πάρει βιβλία, να τα διαβάσει και να τα μελετήσει.

2.1.2.7. Παραγωγή και Οικονομία

Στα χωράφια του καζά της Καβάλας καλλιεργούνταν ετησίως περίπου 11.000 στρέμματα σιτάρι, 8.000 στρέμματα σίκαλη, 7.000 στρέμματα βρώμη, 10.000 στρέμματα κριθάρι, 5.000 στρέμματα κεχρί, 8.000 στρέμματα σουσάμι. Στα χωράφια σιταριού σπέρνονταν 3/4 του κιλού σπόρος ανά στρέμμα. Από 5 κιλά σιτάρι παράγονταν 4 καντάρια άχυρο. Στα χωράφια σίκαλης και βρώμης σπέρνονταν μισό κιλό σπόρου ανά στρέμμα και συγκομίζονταν 4 κιλά δημητριακά. Σ’ ένα στρέμμα σίκαλης παράγονταν 4 καντάρια άχυρο και σ’ ένα στρέμμα βρώμης 3 καντάρια άχυρο. Στο χωράφι κριθαριού, από 1 κιλό σπόρου παράγονταν 6 κιλά δημητριακά και 3 καντάρια άχυρο. Στο χωράφι κεχριού σπέρνονταν 2 οκάδες σπόρου και συγκομίζονταν 4 κιλά δημητριακά. Στο χωράφι καλαμποκιού σπέρνονταν 10 οκάδες σπόρου και συγκομίζονταν 6 κιλά δημητριακών.

Η τιμή του σιταριού ήταν 18 γρόσια το κιλό, ενώ του άχυρου 3,5 γρόσια το καντάρι. Η σίκαλη πωλούνταν 15 γρόσια το κιλό και το άχυρό της 4 γρόσια το καντάρι. Η βρώμη 15 γρόσια το κιλό και το άχυρο 6 γρόσια το καντάρι. Το κεχρί 18 γρόσια το κιλό και το καλαμπόκι 9 γρόσια το κιλό.

Στα χωράφια καπνού, όπου φυτεύονταν 4.000 φυτά ανά στρέμμα, παράγονταν 60 οκάδες προϊόντος. Κάθε οκά καπνού πωλούνταν 15 γρόσια. Στα χωράφια βαμβακιού σπέρνονταν 10 οκάδες σπόρος ανά στρέμμα και συγκομίζονταν 50 οκάδες προϊόντος. Κάθε οκά βαμβακιού πωλούνταν 8 γρόσια.

Σε καναδυό περιοχές του καζά υπήρχαν περίπου 700-800 στρέμματα αμπελιών, από τα οποία ανά στρέμμα παράγονταν από 100 έως 150 οκάδες σταφύλια. Κάθε οκά πουλιόταν 25 παράδες. Από τα σταφύλια αυτά παρασκευαζόταν κρασί στην Καβάλα, το οποίο εξαγόταν σε παλάτια.

Στον καζά υπήρχαν 35.032 στρέμματα βοσκοτόπια και 15.944 στρέμματα λιβάδια. Επιπλέον, υπήρχαν 5 χειμαδιά με ονόματα Μπανκ Μπαργκάν, Πασντίρβε, Εσκι Κάπου, Κοντακλή κ.ά.

Kτηνοτροφία:

· Βοοειδή: 43 βουβάλια, 3.940 βόδια, 30 αναπαραγωγικά βουβάλια, 25 θηλυκά βουβάλια, 50 μοσχάρια, 744 ταύροι, 3.940 αγελάδες, 500 μοσχάρια.

· Ιπποειδή: 286 φοράδες, 121 πουλάρια.

· Πρόβατα: 18.000 κριάρια, 6.194 προβατίνες, 4.000 αρνιά.

· Κατσίκες: 7.000 κατσίκια (μπούρμες), 25.000 τράγοι, 22.770 θηλυκές κατσίκες, 2.700 κατσικάκια.

· Άλλα: 5.000 μπούρμες και μεταφορικά ζώα/ιπποειδή: 1.240 άλογα (μπαργκίρ), 2.350 γαϊδούρια, 1.971 μουλάρια.

Ετησίως παράγονταν 252.000 κιλά μαλλί, 15.000 κιλά τρίχες κατσίκας και 10.000 κιλά βούτυρο (τοκ γιαγί). Το μαλλί πωλούνταν 6 γρόσια η οκά, η τρίχα κατσίκας 7 γρόσια η οκά και το βούτυρο 5,5 γρόσια η οκά.

(Οι πληροφορίες για τους μισθούς, τους μαθητευόμενους και τους τεχνίτες δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα περίληψη.)

Το κεφάλαιο του ταμείου ωφελειών (μενάφι σαντίκι) του καζά ήταν αρχικά 22.415 γρόσια, από εισφορές που συγκεντρώθηκαν από τη γεωργία. Με τους τόκους έφτασε τα 30.237 γρόσια. Τα χρήματα που διέθεσε το κράτος για το ταμείο δεν συμπεριλήφθηκαν σε αυτόν τον υπολογισμό.

2.1.2.8. Συγκοινωνίες

Για τις εργασίες επισκευής και συντήρησης του καζά της Καβάλας κατά το 1301 / 1885-1886 έτος, είχε διατεθεί η επισκευή του τελευταίου τμήματος του εθνικού δρόμου από την Καβάλα προς την Δράμα. Σ’ αυτόν τον δρόμο υπήρχαν 25 ξύλινα γεφύρια.

2.1.2.9. Υπηρεσίες Υγείας

Στο Σαλναμέ δεν βρέθηκαν πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες υγείας για τον καζά της Καβάλας.

2.1.2.10. Φυλακές

Στη φυλακή της Καβάλας, 4 άτομα που κατηγορούνταν για φόνο αθωώθηκαν και αφέθηκαν ελεύθερα. Ο αριθμός των καταδικασμένων για εγκλήματα και πλημμελήματα ήταν 13 άτομα. Αυτοί αφέθηκαν ελεύθεροι αμέσως μόλις εξέτισαν την ποινή τους. Στη φυλακή της Καβάλας υπήρχαν ξεχωριστά κελιά για καταδίκους σε καταναγκαστικά έργα και φυλάκιση, καθώς και για κατηγορουμένους και οφειλέτες. Υπήρχαν 5 ζαπτιέδες (χωροφύλακες) υπεύθυνοι για τη συντήρηση και τη φύλαξη της φυλακής.


ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ


1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ.

Η θέση του kaza στην οθωμανική ιεραρχία (ιδίως μετά τις μεταρρυθμίσεις Τανζιμάτ, 1864-1871):

Η τυπική, διοικητική πυραμίδα, κατά την περίοδο του «Σελανίκ Βιλαγιετί», (όπως στο σαλναμέ ~1880-1890) ήταν η εξής, από το μεγαλύτερο στο μικρότερο:

· Βιλαγιέτ (Vilayet) → μεγάλη επαρχία (π.χ. Σελανίκ Βιλαγιετί / Θεσσαλονίκης)

· Σαντζάκι (Sancak / Liva) → νομός / διαμέρισμα (π.χ. Σαντζάκι Δράμας)

· Καζά (Kaza) → επαρχία / βασικό διοικητικό διαμέρισμα (π.χ. Καζά Καβάλας)

· Ναχιγιέ (Nahiye) → υποπεριφέρεια / υποδιαμέρισμα (π.χ. Nahiye Πράβιστε, Nahiye Τσετς)

· Καρυέ / Κιόι (Karye / Köy) → χωριό ή ομάδα χωριών, με μουχτάρη (πρόεδρο χωριού)

Καζάς (kaza)

Ο όρος προέρχεται από την αραβική λέξη qaḍāʾ («δικαστική απόφαση», δικαιοδοσία»). Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία σήμαινε μια διοικητική περιφέρεια.

Πιο συγκεκριμένα:
ήταν υποδιαίρεση ενός μεγαλύτερου διοικητικού σχηματισμού (σαντζακιού)
επικεφαλής ήταν ο καδής (δικαστής και διοικητικός αξιωματούχος)
είχε τόσο διοικητικό όσο και δικαστικό χαρακτήρα

Θα μπορούσαμε να το παρομοιάσουμε περίπου με «επαρχία» ή «διοικητική ενότητα» με έντονη δικαστική διάσταση.

Οι καζάδες (kaza) ήταν ο βασικός «πυρήνας» διοίκησης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, γιατί εκεί συναντιούνταν η κρατική εξουσία με την καθημερινή ζωή των κατοίκων. Η οργάνωσή τους είχε ταυτόχρονα διοικητικό, δικαστικό και φορολογικό χαρακτήρα. Ο καζάς, λοιπόν, ήταν το επίπεδο όπου η διοίκηση γινόταν πιο «άμεση».

Κεντρικό πρόσωπο ήταν ο καδής (kadı):
ήταν δικαστής, εκπρόσωπος της ισλαμικής δικαιοσύνης
αλλά και διοικητικός παράγοντας
διοριζόταν από την κεντρική εξουσία (την Υψηλή Πύλη)

Οι αρμοδιότητές του:
απονομή δικαιοσύνης (αστικές, οικογενειακές, εμπορικές υποθέσεις)
επικύρωση συμβολαίων και πράξεων
εποπτεία της τάξης και της νομιμότητας
έμμεση εποπτεία της φορολογίας

Στην πράξη, ήταν ο πιο ισχυρός αξιωματούχος του καζά.

Διοικητικοί και τοπικοί παράγοντες

Δίπλα στον καδή λειτουργούσαν και άλλοι αξιωματούχοι:
βοεβόδας (voyvoda): διαχείριση φορολογικών εσόδων (ιδίως σε τιμάρια ή ιδιωτικά κτήματα)
σούμπασης (subaşı): αστυνομική τάξη και ασφάλεια
τοπικοί άρχοντες (π.χ. προεστοί στους χριστιανικούς πληθυσμούς)

Η οθωμανική διοίκηση βασιζόταν συχνά στη συνεργασία με τις τοπικές ελίτ.

Δικαστική και κοινοτική λειτουργία

Ο καζάς δεν ήταν απλώς διοικητική μονάδα:
ήταν περιφέρεια δικαιοδοσίας του καδή
όλες οι επίσημες πράξεις καταγράφονταν στα «σιγίλλια» (δικαστικά κατάστιχα)
οι κάτοικοι (μουσουλμάνοι και μη) μπορούσαν να προσφεύγουν στο δικαστήριο

Για τους μη μουσουλμάνους:
υπήρχε και εσωτερική αυτοδιοίκηση μέσω των θρησκευτικών κοινοτήτων
αλλά ο καδής είχε τελική αρμοδιότητα σε πολλές υποθέσεις

Οικονομικός ρόλος

Ο καζάς ήταν βασική μονάδα:
καταγραφής πληθυσμού και γης
υπολογισμού φόρων
οργάνωσης αγροτικής παραγωγής

Τα στοιχεία αυτά καταγράφονταν σε απογραφικά κατάστιχα (defter).

Γεωγραφική συγκρότηση

Ένας καζάς περιλάμβανε:
μια κεντρική πόλη ή κωμόπολη (έδρα του καδή)
γύρω χωριά και αγροτικές εκτάσεις

Δεν είχε πάντα σταθερά σύνορα — μπορούσε να αλλάζει ανάλογα με διοικητικές ανάγκες.

Συνοπτικά

Ο καζάς ήταν:
✔ διοικητική ενότητα
✔ δικαστική περιφέρεια
✔ φορολογική μονάδα
✔ σημείο επαφής κράτους–κοινωνίας

Και ο καδής ήταν το πρόσωπο που «ένωνε» όλες αυτές τις λειτουργίες.

2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ: «Usul-u cerideye» (ορθά οθωμανικά: usûl-ü cerîdeye):

Η έκφραση αυτή, στο Σαλναμέ του 1885-1886, σημαίνει: «στο σύστημα / στη μέθοδο cerîde» ή, πιο φυσικά, στα ελληνικά: «στο σύστημα ceride» / «στη μέθοδο ceride».

Η εκπαίδευση στους μεντρεσέδες (ιεροδιδασκαλεία), σταδιακά, (δηλ., βήμα-βήμα / Peyder pey), προσαρμοζόταν στο σύστημα ceride.

Τι ακριβώς ήταν το «usûl-ü cerîde»; Στο πλαίσιο της οθωμανικής εκπαίδευσης του 19ου αιώνα, η φράση αναφέρεται σε μια νέα, πιο σύγχρονη και οργανωμένη μέθοδο διδασκαλίας, που εισαγόταν σταδιακά στους παραδοσιακούς μεντρεσέδες (θρησκευτικά ιεροδιδασκαλεία).

usûl = μέθοδος, σύστημα, τρόπος διδασκαλίας.

Cerîde (εδώ) πιθανότατα σχετίζεται με το «usûl-ü cedîde» (νέο σύστημα / νέα μέθοδος) ή με μια συγκεκριμένη, παιδαγωγική προσέγγιση, που βασιζόταν σε:

πιο δομημένη και συστηματική διδασκαλία,

καλύτερη οργάνωση μαθημάτων,

γραπτές ασκήσεις ή καταγραφή προόδου (σε αντίθεση με την καθαρά προφορική-μνημονική μέθοδο του κλασικού μεντρεσέ),

επιρροές από τα νέα «μη-κλασικά» σχολεία (mekteb) που προωθούσε η οθωμανική κυβέρνηση.

Επρόκειτο για μέρος των ευρύτερων, εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων (ıslahat) της περιόδου Τανζιμάτ και μετά, οπότε οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να εκσυγχρονίσουν τους μεντρεσέδες, χωρίς να τους καταργήσουν, προσθέτοντας στοιχεία από τα δυτικότερα ή πιο οργανωμένα, εκπαιδευτικά μοντέλα. Με λίγα λόγια:

Το usûl-ü cerîde (ή ceride) δεν ήταν κάποιο εντελώς ξεχωριστό «πρόγραμμα», αλλά η σταδιακή μετάβαση από το παλιό, παραδοσιακό σύστημα διδασκαλίας σ’ ένα πιο μοντέρνο, δομημένο και αποτελεσματικό, εκπαιδευτικό σύστημα.

3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: ΠΟΙΑ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ «ΜΕΝΤΡΕΣΕΣ»

Μεντρεσές (medrese)

Η λέξη προέρχεται από την αραβική madrasa και σημαίνει «σχολείο». Στην πράξη, στον οθωμανικό κόσμο ήταν κυρίως ανώτερο, ισλαμικό, εκπαιδευτικό ίδρυμα. Εκεί διδάσκονταν:
θεολογία και ερμηνεία του Κορανίου
ισλαμικό δίκαιο (σαρία)
αλλά και φιλοσοφία, μαθηματικά, αστρονομία (ιδίως σε ανώτερες σχολές)

Οι μεντρεσέδες λειτουργούσαν συχνά δίπλα σε τζαμιά και αποτελούσαν βασικό μηχανισμό εκπαίδευσης των λογίων και των δικαστικών λειτουργών της αυτοκρατορίας.

4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στο Σαλναμέ αναγράφεται Metropolit: Fesudito Ağa, πλην όμως, εκκλησιαστικά η Καβάλα υπαγόταν τότε στη Μητρόπολη Δράμας, η οποία είχε Μητροπολίτη τον Γερμανό.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ, ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

T.C.

NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

TARİHİ ANABİLİM DALI

H. 1303-1304/M. 1885-1886 SELANİK VİLAYET SALNAMESİ’NE GÖRE

SELANİK VİLAYETİ

Yüksek Lisans Tezi

Hazırlayan

Senem KOYUNCI

Danışman

Doç. Dr. Ahmet OĞUZ

Nevşehir, 2019


2. BÖLÜM


DRAMA SANCAĞI


2.1. Drama Sancağı Kazaları


Drama Sancağı Drama Kazası/ Merkez Drama Kasabası, Pravişte Nahiyesi, Çeç

Nahiyesi, Kavala Kazası ve Sarışaban Kazası’ndan oluşmaktaydı.

2.1.2. Kavala Kazası


2.1.2.1. İdari Yapı


Bu kazanın merkezi hükümet yeri Kavala Kasabası’dır. Merkez liva olan Drama’ya 6 saat mesafede bulunan Serefen, Sarışaban, batısında ve güneyindedir. Kavala Kazası’nın idari yöneticileri aşağıda gösterildiği gibidir.

Kaymakam : Süleyman Hıfzi Efendi

Naib : Mehmet Said Efendi

Müftü : Osman Efendi

Meclis İdare Heyeti

Reis : Kaymakam

Tabibiye Üyesi : Seçmen Üyesi

Naib : Faik Efendi

Müftü : Hacı Hüseyin Efendi

Mal Müdürü : Esterba Ağa

Metropolit : Fesudito Ağa


2.1.2.2. Coğrafi Yapı


Praveşte ve Şimala ile sınırlı olan bu kaza takriben yüz 103.277 dönüm ziraate

müsait arazisi vardı.

2.1.2.3. Demografik Yapı


Kavala Kazası’nın nüfusu Müslüman kadın 5.715- erkek 6.360, Rum kadın 618-erkek 1.081, Ermeni kadın 10- erkek 25, Yahudi kadın 112- erkek 100, Kıpti kadın 514- erkek 564 ve toplamda 15.099 kişi oluşturmaktaydı. Bkz. Tablo-24.

Tablo-24: Etnik Kökene ve Cinsiyete Göre Nüfus Sayıları.

 

KADIN                        ERKEK

Müslüman                        5715                            6360

Rum                                 618                              1081

Ermeni                             10                                25

Yahudi                             112                              100

Kıpti                                514                              564

Toplam                                                    15099

R. Mart 1300/ M. Mart-Nisan 1884 ayından R. Kanunievvel 1300/ M. Aralık-Ocak 1884’ün 15. gününe kadar toplamda 302 doğum olmuştur. Bunların 146’sı erkek 156’sı ise kadındı. Fakat 30 erkek ve 10 kız çocuğu kayıtlara geçmeden vefat etmişti.

2.1.2.4. Mimari Yapı


Kavala Kazası’nda 3120 hane, 7 cami, 23 mescit, 1 medrese, 2 türbe, 1 hamam, 2

kilise, 12 han, 2 tekke, 66 adet çeşme ile 1 belediye dairesi vardı. Ayrıca 424 dükkân, 3 lokanta, 1 konağı bulunmaktaydı. Mevkisi çok güzel olan bu nahiye ticarete müsaitti. Etrafı surlar ile çevrilmişti. Günden güne de yeni binaların yapılmaya devam ediyordu. Birçok yerde adından söz ettirecek derecede fazlaca han, hane, zahire ve tütün mağazalarıyla çeşitli mekânlar vardı. Vaktiyle kasabaya yapılmış olan kargir kemerler üzerinde bulunan yeri hem dayanaklı hem nadir yapı hayratındandı.


Kavala Kasabası’nda bulunan aletler içerisinde 4 adet harik tulumbası mevcuttu.


2.1.2.5. Evlilik


On beş yaşından küçük bekâr 3, on beş yaşından yirmi yaşına kadar kadın dul 7-bekâr 27, yirmi yaşından yirmi beş yaşına kadar kadın dul 11, bekâr 32 kişi evlenmiştir. Ayrıca yirmi beş yaşından otuz yaşına kadar kadın dul 9- bekâr 19, otuz yaşından kırk yaşına kadar kadın dul 8, kırk yaşından elli yaşına kadar kadın dul 4, elli yaşından büyük kadın dul 1 kişi ve toplam da ise 121 kişi evlenmiştir. Bkz. Tablo-25.

Tablo-25: Yaş, Cinsiyet Ve Medeni Duruma Göre Evlilik Sayıları.

 

KADIN(Dul)                            BEKÂR

15 Yaşından Küçük                                 -                                   3

15 Yaşından 20 Yaşına Kadar                7                                  27

20 Yaşından 25 Yaşına Kadar                11                                32

25 Yaşından 30 Yaşına Kadar                9                                  19

30 Yaşından 40 Yaşına Kadar                8                                   -

40 Yaşından 50 Yaşına Kadar                4                                   -

50 Yaşından Büyük                                 1                                  -

Toplam                                                                121

Kavala Kazası’nda 57 erkek ve 41 kadın vefat etmiştir. Vefat eden erkeklerin 19’u evli, 38’i ise bekârdı. Vefat eden kadınların ise 27’si evli, 3’ü bakire ve 11’i duldu.


2.1.2.6. Eğitim-Öğretim

Kavala Kazası’nda 32 adet mektep mevcut olup bunların 30’u Müslümanlara aitken 2’si Hristiyanlara aitti. İslam Mekteplerinde 1560 erkek, 285 kız öğrenci okullara devam etmekte olup bu mektepler 30 muallimin idaresindeydi. Usul-u cedid eğitim sistemine geçilerek okulların geneli ilkokula çevrilmişti. Hristiyan mekteplerinde birer muallim ile 200 erkek, 70 kız öğrenci bulunmaktaydı. Kavala Kasabası’nda “Muhnet-i Şahane-i” Hayriyye adında bir mektep varken bir de “Medrese-i Hayriye” namıyla bilinen bir medrese bulunmaktaydı. İkisi de Müslümanların eğitim faaliyetleri için kurulmuştu. “Muhnet-i Şahane-i Hayriyye” mektebinde ilk ve orta sınıflarına mensup 107 öğrenci bulunup, 6 muallim ile eğitim verilmekteydi.

Medrese-i Hayriye Medresesi’nde ise bilim ve ilim faaliyetleriyle ilgilenen 510 öğrenci mevcut olup, 4 öğrenci dini ilimlerle ilgilenmiştir. Bunlar medresede faziletli ilimler üzerinde tahsil yaparak âlim olmuşlardı. Bahsi geçen medresede hazırlanan talimat ve tedrisat programı sayesinde çeşitli bilim dallarında ve edebi ilimlerde mükemmel surette eğitim verilmekteydi. Bu okullardaki tedrisat gayet muntazamdı. Kavala Kasabası’nda Mısır Hidivi merhum Mehmet Ali Paşa’nın tedrisat-ı hayriyesinden bir kütüphane mevcuttu. Bu kütüphanede 1000 ciltten fazla kitap ve 3 hafız kitabı vardı. Salı ve cuma günlerinden başka her gün saat 6’dan 11’e kadar bahsi geçen kütüphane açık olup arzu edenler istedikleri kitabı alıp okuyup, değerlendirebilirlerdi.


2.1.2.7. Üretim ve Ekonomi


Kavala Kazası’nın arazisinde yıllık 11.000 dönüm buğday, 8.000 dönüm çavdar, 7.000 dönüm yulaf, 10.000 dönüm arpa, 5.000 dönüm darı, 8.000 dönüm susam ekildiği tahmin edilmekteydi. Buğday tarlarına dönüm başına 3 çeyrek kile tohum atılmaktaydı. 5 kile buğdaydan 4 kantar saman elde edilmekteydi. Çavdar ve yulaf tarlalarının dönümüne yarımşar kile tohum atılıp dörder kile hububat alınırdı. 1 dönüm çavdar tarlasında 4, 1 dönüm yulaf tarlasında 3 kantar saman meydan gelirdi. Arpa tarlasının dönümüne ekilen 1 kile tohumdan 6 kile hububat ve 3 kantar saman elde edilmekteydi. Darı tarlasına 2 okka tohum ekilip 4 kile hububat, mısır tarlasına 10 okka tohum ekilip, 6 kile hububat elde edilmekteydi. Buğdayın her bir kilesi mahallince 18 kuruşa satılırken samanının kantarı 3,5 kuruşa satılmaktaydı. Çavdarın kilesi 15, çavdar samanının kantarı 4 kuruşa satılırken, yulafın kilesi 15, yulaf samanının kantarı 6 kuruşa, darının kilesi 18, mısırın kilesi 9 kuruşa satılırdı. Dönümüne 4.000 adet fide ekilen tütün tarlalarından 60 okka mahsul alınmaktaydı.


Tütünün her bir okkası 15 kuruşa ve pamuk tarlasının dönümüne 10 okka tohum atılıp 50 okka mahsul elde edilmekteydi. Pamuğun her bir okkası 8 kuruşa satılmaktaydı. Kavala Kazası’nın bir-iki bölgesinde 700-800 dönüm kadar üzüm bağı olup dönüm başına 100 okkadan, 150 okkaya kadar mahsul alınmaktaydı. Her bir okkası 25 paraya satılmaktaydı. Üzüm mahsulü ile Kavala’da şarap imal edilip dışarıya saraylara yollanarak kullanılırdı. Kavala Kazası’nda 35.032 dönüm mera ve 15.944 dönüm çayır vardı. Ayrıca Bank Bargan? Paşdırve?, Eski Kapu?, Kondaklı? adıyla 5 kıta kışlak daha vardı.


Bu kazada çiftlik hayvanatı olarak; 43 manda, 3.940 baş öküz, 30 damızlık manda, 25 dişi manda, 50 malak ve damızlık sığır, 744 baş boğa, 3.940 inek, 500 dana vardı. Herekle hayvanatı, 286 baş kısrak, 121 tay, damızlık sığır hayvanatı olarak 18.000 koç, 6.194 dişi koyun, 4.000 kuzu, 7.000 burma, 25.000 teke, 22.770 dişi keçi de ayrıca vardı. 2.700 oğlak, 5.000 burma ve binek, yük hayvanatı dahi 1.240 bargir, 2.350 eşek ve 1.971 merkepten ibaretti. Kavala Kazası’nda senelik 252.000 kıyye yapağı, 15.000 kıyye keçi kılı ve 10.000 kıyye tok yağı hâsıl olurdu. Yapağın kıyyesı 6, keçi kılının kıyyesı 7, tok yağının kıyyesı 5,5 kuruşa satılırdı.


Kavala Kazası’nda çeşitli harf ve sanayiye mensup olan usta ve kalfalarla çırakları ve bir sanat işleyen amelenin aldığı yevmiyeleri, çıraklık süreleri, çıraklara ustalar tarafından verilen yevmiyeler salnamede bulunmaktadır ancak teze alınmamıştır.


Bu kazanın menafi sandığı sermayesi mukaddema zirai tarafından meydana gelen ianeden tahsil edilen para ile 22.415 kuruştu. Faize yatırılan para ile gelen ücret 30.237 kuruşa erişmişti. Devlet tarafından sandık için ayrılan para bu dönem için hesaba katılmamıştı.


2.1.2.8. Ulaşım


Kavala Kazası’nın R. 1301/ M. 1885-1886 senesindeki onarım ve bakım faaliyetleri için Kavala’dan merkezi Drama’ya giden şoşa yolunun sonu tamirata ayrılmıştı. Bu yol üzerinde 25 adet ahşap köprü bulunmaktaydı.


2.1.2.9. Sağlık Hizmetleri


Kavala Kazası ile ilgili salnamede sağlık hizmetleri konusu ile ilgili bilgi bulunamamıştır.


2.1.2.10. Hapishaneler


Kavala hapishanesinde cinayetle sanık 4 kişi bulunduğu halde beratlarına karar verilmesi sebebiyle tahliye edilmişlerdi. Cürüm ve kabahat suçlarından mahkûm olanların sayısı 13 kişiden ibaretti. İkmal eyledikleri süre zarfında derhal salıverilmişlerdi. Kavala hapishanesinde kürek ve hapis cezalarına çarptırılan mahkûmlara, sanık ve borçlu olanlar için farklı farklı koğuşlar bulunmaktaydı. Bu hapishanenin bakım ve muhafazasından sorumlu 5 zabtiye vardı.

ΜΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, (ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΤΟΣ 1885-1886), ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΠΟΛΗΣ, (PRAVISTE – PRAVI, ΟΠΩΣ ΑΥΤΗ ΛΕΓΟΤΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ - ΣΗΜΕΡΑ ΥΠΑΓΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΠΑΓΓΑΊΟΥ, ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΒΑΛΑΣ)



ΠΆΡΑΤΗΡΗΣΗ ΔΙΚΗ ΜΟΥ: Αν διαβάσετε το κείμενο αυτό και σκεφθείτε: α) ότι αυτό αφορά ένα μόνο οικονομικό έτος και β) ότι για κάθε οθωμανικό, οικονομικό έτος εκδιδόταν, για κάθε βιλαγιέτι ξεχωριστά, ένας όμοιος Σαλναμές, αντιλαμβάνεστε τον πλούτο των πληροφοριών που περιέχουν τα οθωμανικά αρχεία, τον οποίο (πλούτο), όσον αφορά την πόλη μας, δεν έχει μελετήσει ποτέ, κανείς!

Το κείμενο της παρούσας ανάρτησής μου αποτελεί το 2ο Κεφάλαιο μιας ακαδημαϊκής - μεταπτυχιακής διατριβής, που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο Nevşehir Hacı Bektaş Veli (Τουρκία) το 2019, από τη Senem Koyunci, η οποία μελέτησε, ανέλυσε και παρουσίασε τα στοιχεία του επίσημου, ετήσιου απολογισμού (Salname) του Βιλαγιετιού της Σελανίκ (= Θεσσαλονίκης), για το οθωμανικό έτος 1303-1304 (που αντιστοιχεί στο 1885-1886 μ.Χ.).Το Salname ήταν το επίσημο, «ετήσιο βιβλίο» κάθε βιλαγιετιού, το οποίο περιείχε λεπτομερή στατιστικά στοιχεία για:
Διοικητική οργάνωση (σαντζάκια, καζάδες, ναχιγιέδες)
Πληθυσμό (μουσουλμάνοι, Ρωμιοί, Εβραίοι, Κιπτί = τσιγγάνοι κ.λπ.)
Οικονομία, γεωργία, κτηνοτροφία, εμπόριο
Εκπαίδευση, θρησκευτικά ιδρύματα, υποδομές
Γεωγραφία και άλλα



«2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΣΑΝΤΖΑΚΙ ΔΡΑΜΑΣ

2.1. Οι καζάδες (επαρχίες) του Σαντζακιού Δράμας

Το Σαντζάκι Δράμας αποτελούνταν από τον Καζά Δράμας / Κεντρική Κωμόπολη Δράμας, το Ναχιγιέ του Pravişte (Πράβι – σημερινή Ελευθερούπολη – ΔΕΙΤΕ 2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ), το Ναχιγιέ του Τσετς, τον Καζά της Καβάλας και τον Καζά του Σαρισαμπάν.



2.1.2. Ναχιγιές του Pravişte (Πράβι) (ΒΛ. 1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ)

2.1.2.1. Διοικητική Δομή

Η κωμόπολη του Pravişte (Πράβι) βρίσκεται βόρεια της πόλης της Θεσσαλονίκης, σε απόσταση περίπου 22 ωρών. Οι διοικητικοί υπεύθυνοι του Ναχιγιέ της Pravişte (Πράβι) είναι οι εξής:

· Μουδίρης (Διευθυντής): Αλή Εφέντης

· Ναΐπης: Αχμέτ Ναζίφ Εφέντης

· Μέλος: Χατζή Χουσεΐν Μπέης

· Μέλος: Χαφίζ Χουσεΐν Εφέντης

· Μέλος: Ροσμάν Κωνσταντίν Εφέντης (Ρουσιαμάνης Κωνσταντίνος)

· Μέλος: Νάκο Εφέντης (της γνωστής οικογένειας Νάκου)

2.1.2.2. Γεωγραφική Δομή

Η κωμόπολη αυτή βρισκόταν μέσα σε μια κοιλάδα, στην ανατολική πλευρά του βουνού Πιρνάρ (σημ. δική μου: Πιρνάρ-νταγ οι Οθωμανοί αποκαλούσαν το όρος Παγγαίο). Το βουνό Πιρνάρ είχε ύψος 1.500 (πόδια/μέτρα). Ήταν ένας λαιμός μήκους 10 ωρών, ο οποίος περιβαλλόταν από όλες τις πλευρές από δρύες, οξιές και καστανιές. Τα νερά που πήγαζαν από εκεί συγκεντρώνονταν σ’ ένα σημείο κοντά στην Pravişte (Πράβι) και περνούσαν μέσα από την κωμόπολη, σε μορφή χειμάρρου. Όλοι οι μύλοι της κωμόπολης λειτουργούσαν με το νερό αυτού του χειμάρρου.

2.1.2.3. Δημογραφική Δομή

Από τον Μάρτιο 1300 / Μάρτιο-Απρίλιο του 1884 μέχρι το τέλος του Δεκεμβρίου 1300 / Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου του 1884, ο πληθυσμός του Ναχιγιέ ήταν ο εξής:

Μουσουλμάνες γυναίκες 7.500 – άνδρες 5.132,

Ρωμιές (Ελληνίδες) γυναίκες 3.500 – άνδρες 2.690

Κιπτί (Τσιγγάνες) γυναίκες 300 – άνδρες 2.690

Σύνολο: 24.512 άτομα. (Βλ. Πίνακα 22).

Πίνακας 22: Πληθυσμός κατά εθνική καταγωγή και φύλο

	ΓΥΝΑΙΚΕΣ	ΑΝΔΡΕΣ
Μουσουλμάνοι	7.500	5.132
Ρωμιοί	3.500	2.690
Κιπτί (Τσιγγάνοι)	300	2.690
Σύνολο	24.512

Επιπλέον, στο Ναχιγιέ της Pravişte (Πράβι) γεννήθηκαν 120 αγόρια και 100 κορίτσια. Από αυτά, 3 αγόρια και 5 κορίτσια γεννήθηκαν νεκρά.

2.1.2.4. Αρχιτεκτονική Δομή

Στο Ναχιγιέ της Pravişte (Πράβι) υπήρχαν 35 cami-i şerif (= ιερά τζαμιά – ΔΕΙΤΕ 3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΜΟΥ). Επιπλέον υπήρχαν 3 μεντρεσέδες (ισλαμικά ιεροδιδασκαλεία), 7 εκκλησίες, 14 χάνια, 386 καταστήματα και 3.400 σπίτια. Εκτός αυτών, υπήρχαν 20 φούρνοι και 5 αστυνομικά τμήματα (καρακόλχανε).

2.1.2.5. Γάμοι

Παντρεύτηκαν συνολικά 255 άτομα, ως εξής:

· Κάτω των 15 ετών άγαμοι: 15

· Από 15 έως 20 ετών άγαμοι: 130

· Από 20 έως 25 ετών άγαμοι: 32

· Από 25 έως 30 ετών άγαμοι: 25

· Από 30 έως 40 ετών χήρες γυναίκες: 28

· Από 40 έως 50 ετών χήρες γυναίκες: 25 Βλ. Πίνακα 23.

· Πίνακας 23: Αριθμός γάμων κατά ηλικία, φύλο και οικογενειακή κατάσταση

Ηλικία	ΓΥΝΑΙΚΕΣ (χήρες)	ΑΓΑΜΟΙ
Κάτω των 15 ετών	-	15
15–20 ετών	-	130
20–25 ετών	-	32
25–30 ετών	-	25
30–40 ετών	28	-
40–50 ετών	25	-
Σύνολο	255

Στο Ναχιγιέ της Pravişte (Πράβι) απεβίωσαν 83 άνδρες και 35 γυναίκες. Από τους άνδρες, οι 68 ήταν έγγαμοι και οι υπόλοιποι άγαμοι. Από τις γυναίκες, οι 22 ήταν έγγαμες και οι 13 χήρες.

2.1.2.6. Εκπαίδευση-Διδασκαλία

Στον ίδιο Ναχιγιέ υπήρχαν 39 δημοτικά σχολεία για αγόρια. Στα σχολεία αυτά υπηρετούσαν 39 δάσκαλοι με 986 μαθητές. Στα 2 σχολεία θηλέων υπηρετούσαν 2 δασκάλες με 162 μαθήτριες. Η εκπαίδευση στους μεντρεσέδες σταδιακά μετατρεπόταν σε σύστημα «usûl-ü cerîde» (δείτε 4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΜΟΥ)

2.1.2.7. Παραγωγή και Οικονομία

Η καλλιεργήσιμη έκταση του Ναχιγιέ της Pravişte (Πράβι) υπολογιζόταν σε 50.000 στρέμματα. Από αυτά:

· 10.000 στρ. καλλιεργούνταν με σιτάρι,

· 3.000 στρ. με σίκαλη,

· 200 στρ. με βρώμη,

· 12.000 στρ. με καλαμπόκι,

· 5.000 στρ. με καπνό.

Εκτός αυτών υπήρχε και κάποια άλλη καλλιεργήσιμη γη, την οποία οι ιδιοκτήτες της άφηναν κάθε χρόνο σε αγρανάπαυση. Στην κωμόπολη της Pravişte (Πράβι) υπάγονταν και περίπου 10.000 στρέμματα λιβάδια.

Οι ποσότητες σπόρων που σπέρνονταν και οι αποδόσεις ήταν οι εξής:
Σε κάθε στρέμμα σιταριού και σίκαλης έσπερναν 1 κιλό βρώμη.
Σε κάθε στρέμμα καλαμποκιού έσπερναν μισό κιλό.
Σε κάθε στρέμμα κριθαριού έσπερναν 1 κιλό.
Σε κάθε στρέμμα σιταριού (darı) έσπερναν 1 τέταρτο κιλό (¼ κιλό).
Στα χωράφια καπνού φύτευαν 3.200 φυτά ανά στρέμμα.

Αποδόσεις ανά στρέμμα:
Από κάθε στρέμμα σιταριού και σίκαλης συγκομίζονταν 5 κιλά σιτηρά και 4 καντάρια άχυρο.
Από κάθε στρέμμα βρώμης συγκομίζονταν 2,5 κιλά σιτηρά και 15 καντάρια άχυρο.
Από κάθε στρέμμα κριθαριού συγκομίζονταν 5 κιλά σιτηρά και 3 καντάρια άχυρο.
Από κάθε στρέμμα σιταριού (darı) συγκομίζονταν 3,5 κιλά σιτηρά και 4 καντάρια άχυρο.
Από κάθε στρέμμα καλαμποκιού συγκομίζονταν 5 κιλά σιτηρά.
Από κάθε στρέμμα καπνού συγκομιζόταν 50 οκάδες προϊόν.

Τιμές πώλησης (1885-1886) στο Ναχιγιέ Pravişte (Πράβι):
1 κιλό σιτάρι = 15 γρόσια
1 κιλό σίκαλη = 10 γρόσια
1 κιλό βρώμη και κριθάρι = 8 γρόσια το καθένα
1 κιλό σιτάρι (darı) και καλαμπόκι = 10 γρόσια το καθένα

Τιμές άχυρου:
Άχυρο σιταριού: 5,5 γρόσια το καντάρι
Άχυρο σίκαλης: 2 γρόσια το καντάρι
Άχυρο βρώμης και κριθαριού: 5,5 γρόσια το καντάρι
Άχυρο σιταριού (darı): 2 γρόσια το καντάρι

Στο Ναχιγιέ της Pravişte (Πράβι) υπήρχαν περίπου 8.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης έκτασης με βαμβάκι. Σε κάθε στρέμμα έσπερναν 10 οκάδες σπόρο βαμβακιού. Από κάθε στρέμμα συγκομίζονταν 20 οκάδες βαμβάκι. Η τιμή κάθε οκάς βαμβακιού ήταν 5 γρόσια.

Στο Ναχιγιέ καλλιεργούνταν, επίσης, περίπου 50.000 στρέμματα με λινάρι (keten). Σε κάθε στρέμμα έσπερναν 1 οκά σπόρο και συγκομιζόταν 100 οκάδες προϊόν. Η μέση τιμή κάθε οκάς λιναριού ήταν 40 παράδες.

Υπήρχαν, επίσης, περίπου 1.000 στρέμματα καλλιεργημένου σουσαμιού, αλλά η παραγωγή του δεν ήταν μεγάλη.

Στο Ναχιγιέ υπήρχαν και 1.100 στρέμματα αμπέλια. Από κάθε στρέμμα συγκομίζονταν ετησίως 600 οκάδες σταφύλια. Η τιμή κάθε οκάς σταφυλιών ήταν 20 παράδες.

Στην κωμόπολη της Pravişte (Πράβι) άνοιγαν κάθε χρόνο περίπου 1 οκά σπόρο μεταξοσκώληκα. Η τιμή του 1 δραμιού του σπόρου αυτού ήταν 2 γρόσια. Από κάθε δράμι σπόρου παράγονταν 8 οκάδες κουκούλια (koza) και κάθε οκά κουκουλιών πουλιόταν 7,5 γρόσια.

Στο Ναχιγιέ υπήρχαν 1.500 κυψέλες μελισσών. Από κάθε κυψέλη παράγονταν ετησίως 3 οκάδες μέλι και 100 δράμια κερί. Η τιμή κάθε οκάς μελιού ήταν 3 γρόσια και κάθε οκάς κεριού 20 γρόσια.

Κτηνοτροφία

Όσον αφορά τα οικόσιτα ζώα, στο Ναχιγιέ υπήρχαν:
20 βουβάλια
2.000 βόδια
Δαμαλισμένα βουβάλια: 3 ταύροι, 150 θηλυκά, 50 μοσχάρια
Δαμαλισμένα βοοειδή: 100 ταύροι, 4.000 αγελάδες
Επιπλέον: 1.000 μοσχάρια
Άλογα: 10 επιβήτορες (συμπεριλαμβανομένων των περιπλανώμενων), 100 φοράδες, 50 πουλάρια
Πρόβατα (δαμαλισμένα): 1.000 κριάρια, 12.000 θηλυκά πρόβατα, 5.000 αρνιά, 2.000 ευνουχισμένα (burma)
Κατσίκες: 20.000 τράγοι, 15.000 θηλυκές κατσίκες, 7.000 κατσίκια
Ζώα ιππασίας και φόρτωσης: 200 άλογα (esb), 3.000 μουλάρια (ester), 1.000 γαϊδούρια
Επιπλέον, συμπεριλαμβανομένων και των μεγάλων ζώων (πιθανότατα βοοειδών) που έτρεφαν οι Χριστιανοί: 200 κεφάλια.

Από τα πρόβατα παράγονταν κάθε χρόνο περίπου 14.000 οκάδες μαλλί (yapağı) και από τις κατσίκες 8.000 οκάδες τρίχες (kıl). Η τιμή κάθε οκάς μαλλιού ήταν 5 γρόσια και κάθε οκάς τρίχας 6 γρόσια.

Στην Pravişte (Πράβι) υπήρχε η λεγόμενη «Λίμνη του Πραβιού» (Πραβίστε Μπατάκ), στα σύνορα Δράμας-Καβάλας-Πραβίστε, η οποία κάλυπτε περίπου 80.000 στρέμματα. Στα βαθιά της σημεία ψαρεύονταν πέρκες και κυπρίνοι και το δικαίωμα αλιείας εκμισθωνόταν κάθε χρόνο, από τον Δήμο της Pravişte (Πράβι), έναντι 100 λιρών.

Στο χωριό Φρέστε (βλ. 5χη ΣΗΜΕΙΩΣΗ), υπήρχαν 50 αργαλειοί που παρήγαν τσουβάλια και χαλιά, με 300 εργάτες, παράγοντας προϊόντα αξίας 100.000 γροσίων ετησίως. Στα χωριά Νεκσάν (Νικήσιανη), Μπαλιχούρ (Παλαιοχώρι), Δρανιέ (Δρανίτς – σήμερα Αντιφίλιπποι) κ.λπ. υπήρχαν 140 αργαλειοί για την παραγωγή ψάθας, με 355 εργάτες, παράγοντας 25.000 ψάθες αξίας 50.000 γροσίων ετησίως.

Κάθε χρόνο γινόταν στην Pravişte (Πράβι) πανηγύρι, διάρκειας περίπου μιας εβδομάδας, όπου πραγματοποιούνταν συναλλαγές 2.000-3.000 λιρών.

2.1.2.8. Συγκοινωνίες

Δεν βρέθηκαν πληροφορίες στο Σαλναμέ, σχετικά με τις συγκοινωνίες του Ναχιγιέ Πραβίστε.

2.1.2.9. Υγειονομικές Υπηρεσίες

Δεν βρέθηκαν πληροφορίες.

2.1.2.10. Φυλακές

Δεν βρέθηκαν πληροφορίες».



ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ



1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ.

Ο Nahiye (τουρκικά: Nahiye ή Nahiya, από τα αραβικά nāḥiya = περιοχή, υποπεριοχή) ήταν μια διοικητική υποδιαίρεση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία αντιστοιχούσε σε υποπεριφέρεια ή υποδιαμέρισμα.

Η θέση του Nahiye στην οθωμανική ιεραρχία (ιδίως μετά τις μεταρρυθμίσεις Τανζιμάτ, 1864-1871):

Η τυπική, διοικητική πυραμίδα, κατά την περίοδο του «Σελανίκ Βιλαγιετί», (όπως στο σαλναμέ ~1880-1890) ήταν η εξής, από το μεγαλύτερο στο μικρότερο:

· Βιλαγιέτ (Vilayet) → μεγάλη επαρχία (π.χ. Σελανίκ Βιλαγιετί / Θεσσαλονίκης)

· Σαντζάκι (Sancak / Liva) → νομός / διαμέρισμα (π.χ. Σαντζάκι Δράμας)

· Καζά (Kaza) → επαρχία / βασικό διοικητικό διαμέρισμα (π.χ. Καζά Δράμας)

· Ναχιγιέ (Nahiye) → υποπεριφέρεια / υποδιαμέρισμα (π.χ. Nahiye Πράβιστε, Nahiye Τσετς)

· Καρυέ / Κιόι (Karye / Köy) → χωριό ή ομάδα χωριών, με μουχτάρη (πρόεδρο χωριού)

Το Nahiye βρισκόταν ακριβώς κάτω από το Καζά και αποτελούνταν συνήθως από αρκετά χωριά. Ήταν η μικρότερη, επίσημη, διοικητική μονάδα, με κεντρικό διοικητή, πριν φτάσουμε στα μεμονωμένα χωριά.

Διοίκηση και αρμοδιότητες

· Επικεφαλής ήταν ο Μουδίρης (Müdür) — διορισμένος αξιωματούχος.

· Συχνά υπήρχε Ναΐμπης (Naib) για θρησκευτικά/δικαστικά θέματα.

· Λειτουργούσε με διοικητικό συμβούλιο (idare meclisi) που ασχολιόταν με τοπικά ζητήματα: συλλογή φόρων, τήρηση τάξης, καταγραφή πληθυσμού, μικρά έργα υποδομής κ.λπ.

Το Πράβιστε Nahiyesi ήταν υποπεριφέρεια, που υπαγόταν στον Καζά της Δράμας.

Μερικά Nahiye αργότερα αναβαθμίστηκαν σε πλήρη Καζά (Έτσι, σε κάποιες περιόδους, υπήρξε ο Καζάς του Πράβιστε – Πραβίου).

Με λίγα λόγια, το Nahiye ήταν η τοπική βαθμίδα διοίκησης, που ένωνε ομάδες χωριών υπό έναν Μουδίρη, για να διευκολύνει την καθημερινή διακυβέρνηση (φόροι, ασφάλεια, στατιστικά), χωρίς να φτάνει στο επίπεδο ενός πλήρους Καζά. Ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για αγροτικές περιοχές, όπως αυτές γύρω από τη Δράμα και το Πράβι. Στη σύγχρονη Τουρκία το αντίστοιχο ονομάζεται bucak, ενώ σε πολλές αραβικές χώρες διατηρείται η λέξη nahiya με παρόμοια σημασία (υποπεριφέρεια).

2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η σημερινή Ελευθερούπολη, κωμόπολη που αποτελεί πρωτεύουσα του Δήμου Παγγαίου και υπάγεται στην Περιφερειακή Ενότητα Καβάλας, της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης), σε όλη την διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας ονομαζόταν Pravişte μεν από τους Οθωμανούς, Πράβι δε από τους Έλληνες. Μετά την απελευθέρωσή του από την οθωμανική κυριαρχία, τον Οκτώβριο του 1912, το Πράβι εμφανίζεται ως Δήμος, ενώ το 1919 αποτέλεσε κοινότητα, η οποία περιλάμβανε τους οικισμούς Πράβι και Δρανίτσι. Ο οικισμός και η κοινότητα Πραβίου μετονομάσθηκαν σε οικισμό και κοινότητα Ελευθερουπόλεως το 1929, ενώ η κοινότητα (ξανα)έγινε Δήμος το 1946.

3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

ΠΟΙΑ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ «CAMI-I SERIF»

Το τζαμί είναι το ισλαμικό τέμενος, όπου γίνεται η κοινή προσευχή, ιδίως η Παρασκευή.

Şerif (σερίφ) σημαίνει «ευγενής», «σεβάσμιος», «ιερός», «ευλογημένος», «τιμημένος». Προέρχεται από το αραβικό «sharīf» (شَرِيف).

Άρα, cami-i şerif = σεβάσμιο / ιερό τζαμί.

Πώς χρησιμοποιούνταν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ο όρος αυτός:

Στα επίσημα, οθωμανικά κείμενα, όπως τα Σαλναμέ (ετήσια, απογραφικά βιβλία των βιλαγιετίων), η φράση «cami-i şerif» ήταν ο τυπικός, ευσεβής τρόπος για να αναφερθούν τα τζαμιά. Δεν σήμαινε ότι όλα ήταν «ειδικά» ή «μεγάλα», αλλά ήταν μια τιμητική ονομασία, που δήλωνε σεβασμό προς τον θρησκευτικό χαρακτήρα του κτιρίου.

Στο κείμενο (από το Σαλναμέ του Σελανίκ Βιλαγιετίου 1885-1886), η φράση «Pravişte Nahiyesi’nde 35 cami-i şerif bulunmaktaydı.» μεταφράζεται ως:
«Στο Ναχιγιέ του Πράβιστε υπήρχαν 35 σερίφικα τζαμιά.»Αυτό σημαίνει απλώς ότι υπήρχαν 35 τζαμιά στην περιοχή. Η προσθήκη «-i şerif» είναι τυπική - ευγενική / θρησκευτική διατύπωση των οθωμανικών εγγράφων, παρόμοια με αυτό που λέμε σήμερα οι Χριστιανοί «Ιερός ναός».

4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ: «Usul-u cerideye» (ορθά οθωμανικά: usûl-ü cerîdeye):

Η έκφραση αυτή, στο Σαλναμέ του 1885-1886, σημαίνει: «στο σύστημα / στη μέθοδο cerîde» ή, πιο φυσικά, στα ελληνικά: «στο σύστημα ceride» / «στη μέθοδο ceride».

Στο πρωτότυπο κείμενο διαβάζουμε: «Bu medreselerdeki eğitim usul-u cerideye peyder pey dönüştürülmekteydi.» Η μετάφραση αυτής της φράσης είναι η εξής:

«Η εκπαίδευση στους μεντρεσέδες (ιεροδιδασκαλεία), σταδιακά, (δηλ., βήμα-βήμα / Peyder pey), προσαρμοζόταν στο σύστημα ceride.»

Τι ακριβώς ήταν το «usûl-ü cerîde»; Στο πλαίσιο της οθωμανικής εκπαίδευσης του 19ου αιώνα, η φράση αναφέρεται σε μια νέα, πιο σύγχρονη και οργανωμένη μέθοδο διδασκαλίας, που εισαγόταν σταδιακά στους παραδοσιακούς μεντρεσέδες (θρησκευτικά ιεροδιδασκαλεία).

Usûl = μέθοδος, σύστημα, τρόπος διδασκαλίας.

Cerîde (εδώ) πιθανότατα σχετίζεται με το «usûl-ü cedîde» (νέο σύστημα / νέα μέθοδος) ή με μια συγκεκριμένη, παιδαγωγική προσέγγιση, που βασιζόταν σε:

πιο δομημένη και συστηματική διδασκαλία,

καλύτερη οργάνωση μαθημάτων,

γραπτές ασκήσεις ή καταγραφή προόδου (σε αντίθεση με την καθαρά προφορική-μνημονική μέθοδο του κλασικού μεντρεσέ),

επιρροές από τα νέα «μη-κλασικά» σχολεία (mekteb) που προωθούσε η οθωμανική κυβέρνηση.

Επρόκειτο για μέρος των ευρύτερων, εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων (ıslahat) της περιόδου Τανζιμάτ και μετά, οπότε οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να εκσυγχρονίσουν τους μεντρεσέδες, χωρίς να τους καταργήσουν, προσθέτοντας στοιχεία από τα δυτικότερα ή πιο οργανωμένα, εκπαιδευτικά μοντέλα. Με λίγα λόγια:
Το usûl-ü cerîde (ή ceride) δεν ήταν κάποιο εντελώς ξεχωριστό «πρόγραμμα», αλλά η σταδιακή μετάβαση από το παλιό, παραδοσιακό σύστημα διδασκαλίας σ’ ένα πιο μοντέρνο, δομημένο και αποτελεσματικό, εκπαιδευτικό σύστημα.

5η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Χωριό με το όνομα Freste δεν υπήρξε, κατά την διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας, μέσα στα όρια της σημερινής Περιφερειακής Ενότητας Καβάλας. Προφανώς, πρόκειται για κάποιο γνωστό χωριό της γύρω από την Ελευθερούπολη ευρύτερης περιοχής, το όνομα του αποδίδεται στο κείμενο πολύ τροποποιημένο. Αν, όμως, κάποιος αναγνώστης γνωρίζει οτιδήποτε για χωριό με το παραπάνω όνομα, θα του ήμουν ευγνώμων, αν με καθιστούσε κοινωνό της σχετικής πληροφορίας!



ΤΟ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΚΕΙΜΕΝΟ, ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΠΡΩΤΌΤΥΠΟ)



T.C.

NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

TARİHİ ANABİLİM DALI



H. 1303-1304/M. 1885-1886 SELANİK VİLAYET SALNAMESİ’NE GÖRE

SELANİK VİLAYETİ



Yüksek Lisans Tezi



Hazırlayan

Senem KOYUNCI



Danışman

Doç. Dr. Ahmet OĞUZ



Nevşehir, 2019



2. BÖLÜM

DRAMA SANCAĞI

2.1. Drama Sancağı Kazaları

Drama Sancağı Drama Kazası/ Merkez Drama Kasabası, Pravişte Nahiyesi, Çeç

Nahiyesi, Kavala Kazası ve Sarışaban Kazası’ndan oluşmaktaydı.



2.1.2. Pravişte Nahiyesi

2.1.2.1. İdari Yapı

Pravişte Kasabası, Selanik Şehri’nin kuzey yönünde ve takriben 22 saat uzaklıkta bir mesafededir. Pravişte Nahiyesi’nin idari yöneticileri aşağıda gösterildiği gibidir.

Müdür : Ali Efendi

Naib : Ahmet Nazif Efendi

Aza : Hacı Hüseyin Bey

Aza : Hafız Hüseyin Efendi

Aza : Rosman Konstantin Efendi

Aza : Nako Efendi

2.1.2.2. Coğrafi Yapı

Bu kasaba Pernar Dağı'nın doğu yönünde bulunan bir vadi içerisinde yer almaktaydı. Perter Dağı 1.500 yüksekliğindeydi. 10 saat uzunluğunda bir boğaz olup her tarafı meşe, kayın ve kestane ağaçlarıyla çevriliydi. Buradan doğan sular Pravişte’ye yakın nokta da içtima edip nehir halinde kasabanın içerisinden geçmekteydi. Değirmenlerin tamamı bu nehrin suyu ile idare edilmekteydi.

2.1.2.3. Demografik Yapı

R. Mart 1300/ M. Mart-Nisan 1884 ayından R. Kanunievvel 1300/ M. Aralık-Ocak 1884 ayının sonuna kadar nahiyenin nüfusu şöyledir. Müslüman kadın 7.500- erkek 5.132, Rum kadın 3.500- erkek 2.690, Kıpti kadın 300- erkek 2.690 toplamda ise 24.512 kişiydi.288 Bkz. Tablo-22.

Tablo-22: Etnik Kökene ve Cinsiyete Göre Nüfus Sayıları.

KADIN ERKEK

Müslüman 7500 5132

Rum 3500 2690

Kıpti 300 2690

Toplam 24512

Ayrıca nahiyede 120 erkek ve 100 kadın doğmuştur. Bunlardan 3 erkek ile 5 kız

çocuğu ölü olarak doğmuştur.

2.1.2.4. Mimari Yapı

Pravişte Nahiyesi’nde 35 cami-i şerif bulunmaktaydı. Ayrıca 3 medrese, 7 kilise, 14 han, 386 dükkân, 3.400 hane bulunmaktaydı. Bununla birlikte 20 fırın ile 5 karakolhane vardı.

2.1.2.5. Evlilik

On beş yaşından küçük bekâr 15, on beş yaşından yirmi yaşına kadar bekâr 130, yirmi yaşından yirmi beş yaşına kadar bekâr 32, yirmi beş yaşından otuz yaşına kadar bekâr 25, otuz yaşından kırk yaşına kadar kadın dul 28 kişi, kırk yaşından elli yaşına kadar kadın dul 25 ve toplamda 255 kişi evlenmiştir. Bkz. Tablo-23.

Tablo-23: Yaş, Cinsiyet ve Medeni Duruma Göre Evlilik Sayıları.

KADIN (Dul) BEKÂR

15 Yaşından Küçük - 15

15 Yaşından 20 Yaşına Kadar - 130

20 Yaşından 25 Yaşına Kadar - 32

25 Yaşından 30 Yaşına Kadar - 25

30 Yaşından 40 Yaşına Kadar 28 -

40 Yaşından 50 Yaşına Kadar 25 -

Toplam 255

Pravişte Nahiyesi’nde 83 erkek ve 35 kadın vefat etmiştir. Erkeklerin 68’i evli

diğerleri de bekârdır. Kadınların ise 22’si evli ve 13’ü duldu.

2.1.2.6. Eğitim-Öğretim

Bu nahiyede erkeklere mahsus 39 ilkokul vardı. Bu mekteplerde 39 muallim görev yaparken 986 öğrencisi vardı. 2 kadın mektebinde ise 2 muallime görev yaparken 162 öğrencisi vardı. Bu medreselerdeki eğitim usul-u cerideye peyder pey dönüştürülmekteydi.

2.1.2.7. Üretim ve Ekonomi

Pravişte Nahiyesi’nin ekili-dikili arazisi 50.000 dönüm tahmin edilmekteydi. Bunların 10.000 dönümüne buğday, 3.000 dönümüne çavdar, 200 dönümüne yulaf, 12.000 dönümüne mısır, 5.000 dönümüne tütün ekilmekteydi. Bunların dışında bir miktar ziraata elverişli arazi varsa da bu arazi sahipleri tarafından seneden seneye dinlendirilmekteydi. Pravişte Kasabası’nda 10.000 dönüm kadar çayır vardı. Buğday ve çavdar tarlarının her bir dönümüne birer yulaf, mısır tarlasının her bir dönümüne yarımşar, arpa tarlasının her bir dönümüne 1 kile, darı tarlasının her bir dönümüne 1 çeyrek kile tohum atılırdı. Tütün tarlasına ise 3.200 fide ekilirdi. Buğday ve çavdar tarlalarının her bir dönümünden beşer kile hububat dörder kantar saman, yulaf tarlasının dönümünden 2,5 kile hububat 15 kantar saman ve arpa tarlasından 5 kile hububat 3 kantar saman alınırdı. Ayrıca darı tarlasının her bir dönümünden 3,5 kile hububat 4 kantar saman, mısır tarlasının dönümünden 5 kile hububat elde edilirdi. Tütün tarlasının her bir dönümünden 50 okka mahsul alınırdı.

Pravişte Nahiyesi’nde buğday kilesinin kıymeti 15, çavdarın 10, yulaf ve arpanın sekizer, darıyla, mısırın kıymeti onar kuruştan ibaretti. Buğday samanın her bir kantarı 5,5, çavdar samanı 2, yulaf ve arpa samanları 5,5, darı samanı 2 kuruşa kadar satılmaktaydı. Pravişte Nahiyesi’nde 8.000 dönüm kadar pamuk tarlası bulunmaktaydı. Pamuk tarlasına dönüm başına 10 okka tohum ekilmekteydi. Her bir dönümden 20 okka mahsul alınmaktaydı. Her bir okkasının kıymeti 5 kuruş derecesindeydi. Nahiye dâhilinde 50.000 dönüm kadar keten tarlası olup her bir dönümüne 1 okka tohum ekilip, 100 okka ürün elde edilirdi. Her bir okkasının ortalama fiyatı 40 paraydı.

Pravişte Nahiyesi’nde 1.000 dönüm kadar ekili susam alanı var ise de mahsulâtı fazla değildi. Bu nahiye dâhilinde 1.100 dönüm kadar üzüm bağı vardı. Her bir dönümden senede 600 okka miktarında üzüm alınmaktaydı. Üzümün okkası 20 para miktarında satılmaktaydı. Pravişte’de senede 1 okka kadar ipek böceği tohumu açılmaktaydı. 1 dirhem tohumun fiyatı 2 kuruş olup her bir dirhemden 8 okka koza hâsıl olurdu ve 1 okkası 7.5 kuruşa satılırdı. Bu nahiyede 1.500 adet arı kovanı mevcut olup her bir kovandan yıllık 3 okka bal, 100 dirhem balmumu üretilmekteydi. Balın her bir okkası 3, balmumunun her bir okkası 20 kuruşa satılmaktaydı.

Nahiyede çiftlik hayvanatı olarak 20 manda, 2.000 öküz, damızlık mandası 3 boğa, 150 dişi, 50 malak damızlık sığırı, 100 boğa, 4.000 inek vardı. Ayrıca 1.000 dana, hereklesi dâhil 10 aygır, 100 kısrak, 50 tay, damızlık olarak 1.000 koç, 12.000 dişi koyun, 5.000 kuzu, 2.000 burma bulunmaktaydı. Ayrıca 20.000 teke, 15.000 dişi keçi, 7.000 oğlak, binek ve yük hayvanatı 200 esb, 3.000 ester, 1.000 eşek ve Hristiyanların beslemekte oldukları canavarlar dâhil 200 baş vardı.293 Koyunlardan her sene 14.000 okka kadar yapağı, keçilerden 8.000 okka kıl hâsıl olurdu. Yapağının her bir okkası 5, kılın her bir okkası 6 kuruşa satılırdı.

Pravişte’de Drama, Kavala ile Pravişte sınırlarının buluşma noktasında (Pravişte Bataklığı) namından bir göl mevcuttu. Bu bataklık tahminen 80.000 dönüm kadar araziyi kaplamaktaydı. Pravişte Bataklığı Pravişte Kasabası’na 1 saat cihetinde denize mensup olurdu. Bataklığın derin bölgelerinde perki, sazan balıkları çıkmakta olduğundan balık vergisi her sene Pravişte Belediyesi tarafından 100 lira bedel mukabilinde, mültezimler tarafından ihale edilmekteydi. Ortaya çıkan bataklıkta hâsıl olan hasır sazı millet tarafından alınıp, satılmaktaydı.

Pravişte Nahiyesi’ne bağlı Freste Karyesi’nde çul ve çuval üreten 50 adet tezgâh vardı.295 Bu tezgâhlarda 300 amele erkek vardı. Bunlar yıllık 100.000 kuruş kıymetinde 10.000 kadar çul ve çuval üretirlerdi. Neksan ve Balihur ve Dranie, Dranah? Karyelerinde hasır imali için 140 adet tezgâh bulunmaktaydı. Mecmuada 355 erkek amele çalışır. Bir senede 50.000 kuruş kıymetinde 25.000 hasır üretilip kasaba ve karyelerde satılırdı.

Pravişte Nahiyesi’nde çeşitli harf ve sanayiye mensup olan usta ve kalfalarla çırakları ve bir sanat işleyen amelenin aldığı yevmiyeleri, çıraklık süreleri, çıraklara ustalar tarafından verilen yevmiyeler salnamede bulunmaktadır ancak teze alınmamıştır.

Pravişte’de her sene bir hafta kadar süren bir panayır kurulurdu. Bu panayırda 2000-3000 liralık bir alış veriş olurdu.

2.1.2.8. Ulaşım

Pravişte Nahiyesi ile ilgili salnamede ulaşım konusu ile ilgili bilgi bulunamamıştır.

2.1.2.9. Sağlık Hizmetleri

Pravişte Nahiyesi ile ilgili salnamede sağlım hizmetleri konusu ile ilgili bilgi

bulunamamıştır.

2.1.2.10. Hapishaneler

Pravişte Nahiyesi ile ilgili salnamede hapishaneler ve mahkûmlar konusu ile ilgili

bilgi bulunamamıştır.