Η ΚΑΒΑΛΑ ΚΑΙ Ο ΚΑΖΑΣ (ΕΠΑΡΧΙΑ) ΑΥΤΗΣ. ΜΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ, (ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΤΟΣ 1885-1886).
(Επειδή παλιές φωτογραφίες της Καβάλας κυκλοφορούν ευρέως στο διαδίκτυο, προτίμησα ν’ αναρτήσω μερικές από τις υπέροχες φωτογραφίες της αγαπητής φίλης και εξαιρετικής φωτογράφου, Γιώτας Μιχαλακίδου)
Το κείμενο της παρούσας ανάρτησής μου αποτελεί τμήμα του 2ου Κεφαλαίου μιας ακαδημαϊκής - μεταπτυχιακής διατριβής, που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο Nevşehir Hacı Bektaş Veli (Τουρκία) το 2019, από τη Senem Koyunci, η οποία μελέτησε, ανέλυσε και παρουσίασε τα στοιχεία του επίσημου, ετήσιου απολογισμού (Salname) του Βιλαγιετιού της Σελανίκ (= Θεσσαλονίκης), για το οθωμανικό έτος 1303-1304 (που αντιστοιχεί στο 1885-1886 μ.Χ.).Το Salname ήταν το επίσημο, «ετήσιο βιβλίο» κάθε βιλαγιετιού, το οποίο περιείχε λεπτομερή στατιστικά στοιχεία για:
Διοικητική οργάνωση (σαντζάκια, καζάδες, ναχιγιέδες)
Πληθυσμό (μουσουλμάνοι, Ρωμιοί, Εβραίοι, Κιπτί = τσιγγάνοι κ.λπ.)
Οικονομία, γεωργία, κτηνοτροφία, εμπόριο
Εκπαίδευση, θρησκευτικά ιδρύματα, υποδομές
Γεωγραφία και άλλα
«2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ
ΣΑΝΤΖΑΚΙ ΔΡΑΜΑΣ
2.1. Οι καζάδες (επαρχίες) του Σαντζακιού Δράμας (Για την έννοια «καζάς» δείτε 1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου).
Το Σαντζάκι Δράμας αποτελούνταν από τον Καζά Δράμας / Κεντρική Κωμόπολη Δράμας, το Ναχιγιέ του Pravişte (Πράβι – σημερινή Ελευθερούπολη – ΔΕΙΤΕ 2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ), το Ναχιγιέ του Τσετς, τον Καζά της Καβάλας και τον Καζά του Σαρισαμπάν.
2.1……………
2.1.2. ………..
2.1.2. Καζάς Καβάλας
2.1.2.1. Διοικητική Δομή
Το κέντρο αυτού του καζά είναι η κωμόπολη της Καβάλας. Βρίσκεται σε απόσταση 6 ωρών από την έδρα του σαντζακίου της Δράμας. Το Σερεφέν και το Σαρισαμπάν βρίσκονται στα δυτικά και νότια του καζά της Καβάλας. Οι διοικητικοί υπεύθυνοι του καζά της Καβάλας είναι οι εξής:
Καϊμακάμης: Σουλεϊμάν Χιφζί Εφέντης
Ναΐπης: Μεχμέτ Σαΐντ Εφέντης
Μουφτής: Οσμάν Εφέντης
Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου
Πρόεδρος: Καϊμακάμης
Μέλος Ιατρικής: Εκλεγμένο Μέλος
Ναΐπης: Φαΐκ Εφέντης
Μουφτής: Χατζή Χουσεΐν Εφέντης
Διευθυντής Οικονομικών: Εστερμπά Αγάς
Μητροπολίτης: Φεσουδίτο Αγάς (ΒΛ. 4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ)
2.1.2.2. Γεωγραφική Δομή
Αυτός ο καζάς, που συνορεύει με το Πραβέστε και το Σιμάλα (προφανώς, εννοεί τον καζά του Σαρίσαμπαν – σημερινό Δήμο Νέστου), είχε περίπου 103.277 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης.
Αυτός ο καζάς, που συνορεύει με το Πραβέστε και το Σιμάλα (προφανώς, εννοεί τον καζά του Σαρίσαμπαν – σημερινό Δήμο Νέστου), είχε περίπου 103.277 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης.
2.1.2.3. Δημογραφική Δομή
Ο πληθυσμός του καζά της Καβάλας ήταν: Μουσουλμάνες γυναίκες 5.715 – άνδρες 6.360, Ρωμιές γυναίκες 618 – άνδρες 1.081, Αρμένισσες γυναίκες 10 – άνδρες 25, Εβραίες γυναίκες 112 – άνδρες 100, Τσιγγάνες (Κιπτί) γυναίκες 514 – άνδρες 564, και συνολικά 15.099 άτομα. Βλ. Πίνακα 24.
Πίνακας 24: Πληθυσμός ανά εθνική καταγωγή και φύλο
Από τον Μάρτιο 1300 / Μάρτιο-Απρίλιο 1884 μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου 1300 / Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου 1884, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 302 γεννήσεις. Από αυτές, 146 ήταν αγόρια και 156 κορίτσια. Ωστόσο, 30 αγόρια και 10 κορίτσια πέθαναν χωρίς να καταγραφούν.
2.1.2.4. Αρχιτεκτονική Δομή
Στον καζά της Καβάλας υπήρχαν 3.120 σπίτια, 7 τζαμιά, 23 μικρά τζαμιά (μεστζίτ), 1 μεντρεσές, 2 τουρμπέδες, 1 χαμάμ, 2 εκκλησίες, 12 χάνια, 2 τεκκέδες, 66 βρύσες και 1 δημοτικό κατάστημα. Επιπλέον, υπήρχαν 424 καταστήματα, 3 εστιατόρια και 1 μέγαρο. Αυτή η περιοχή, με την πολύ όμορφη θέση της, ήταν κατάλληλη για εμπόριο. Ήταν περιτριγυρισμένη από τείχη. Κάθε μέρα χτίζονταν και νέα κτίρια. Υπήρχαν πολλά χάνια, σπίτια, αποθήκες σιτηρών και καπνού, καθώς και διάφοροι άλλοι χώροι που έκαναν το όνομά της γνωστό. Τα παλιά πέτρινα τόξα (κμερ) που είχαν χτιστεί κάποτε στην κωμόπολη ήταν ιδιαίτερα ανθεκτικά και σπάνια ευεργετικά έργα.
Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχαν μεταξύ άλλων 4 πυροσβεστικές αντλίες (τουλούμπες)
2.1.2.5. Γάμοι
Παντρεύτηκαν: 3 άγαμοι κάτω των 15 ετών, 7 χήρες και 27 άγαμες γυναίκες από 15 έως 20 ετών, 11 χήρες και 32 άγαμοι από 20 έως 25 ετών. Επίσης, από 25 έως 30 ετών: 9 χήρες και 19 άγαμοι· από 30 έως 40 ετών: 8 χήρες· από 40 έως 50 ετών: 4 χήρες· από 50 ετών και άνω: 1 χήρα. Συνολικά παντρεύτηκαν 121 άτομα. Βλ. Πίνακα 25.
Πίνακας 25: Αριθμός γάμων ανά ηλικία, φύλο και οικογενειακή κατάσταση
Στον καζά της Καβάλας πέθαναν 57 άνδρες και 41 γυναίκες. Από τους άνδρες που πέθαναν, 19 ήταν έγγαμοι και 38 άγαμοι. Από τις γυναίκες, 27 ήταν έγγαμες, 3 παρθένες και 11 χήρες.
Ο πληθυσμός του καζά της Καβάλας ήταν: Μουσουλμάνες γυναίκες 5.715 – άνδρες 6.360, Ρωμιές γυναίκες 618 – άνδρες 1.081, Αρμένισσες γυναίκες 10 – άνδρες 25, Εβραίες γυναίκες 112 – άνδρες 100, Τσιγγάνες (Κιπτί) γυναίκες 514 – άνδρες 564, και συνολικά 15.099 άτομα. Βλ. Πίνακα 24.
Πίνακας 24: Πληθυσμός ανά εθνική καταγωγή και φύλο
|
ΓΥΝΑΙΚΕΣ |
ΑΝΔΡΕΣ |
|
|
Μουσουλμάνοι |
5.715 |
6.360 |
|
Ρωμιοί |
618 |
1.081 |
|
Αρμένιοι |
10 |
25 |
|
Εβραίοι |
112 |
100 |
|
Κιπτί (Τσιγγάνοι) |
514 |
564 |
|
Σύνολο |
15.099 |
Από τον Μάρτιο 1300 / Μάρτιο-Απρίλιο 1884 μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου 1300 / Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου 1884, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 302 γεννήσεις. Από αυτές, 146 ήταν αγόρια και 156 κορίτσια. Ωστόσο, 30 αγόρια και 10 κορίτσια πέθαναν χωρίς να καταγραφούν.
2.1.2.4. Αρχιτεκτονική Δομή
Στον καζά της Καβάλας υπήρχαν 3.120 σπίτια, 7 τζαμιά, 23 μικρά τζαμιά (μεστζίτ), 1 μεντρεσές, 2 τουρμπέδες, 1 χαμάμ, 2 εκκλησίες, 12 χάνια, 2 τεκκέδες, 66 βρύσες και 1 δημοτικό κατάστημα. Επιπλέον, υπήρχαν 424 καταστήματα, 3 εστιατόρια και 1 μέγαρο. Αυτή η περιοχή, με την πολύ όμορφη θέση της, ήταν κατάλληλη για εμπόριο. Ήταν περιτριγυρισμένη από τείχη. Κάθε μέρα χτίζονταν και νέα κτίρια. Υπήρχαν πολλά χάνια, σπίτια, αποθήκες σιτηρών και καπνού, καθώς και διάφοροι άλλοι χώροι που έκαναν το όνομά της γνωστό. Τα παλιά πέτρινα τόξα (κμερ) που είχαν χτιστεί κάποτε στην κωμόπολη ήταν ιδιαίτερα ανθεκτικά και σπάνια ευεργετικά έργα.
Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχαν μεταξύ άλλων 4 πυροσβεστικές αντλίες (τουλούμπες)
2.1.2.5. Γάμοι
Παντρεύτηκαν: 3 άγαμοι κάτω των 15 ετών, 7 χήρες και 27 άγαμες γυναίκες από 15 έως 20 ετών, 11 χήρες και 32 άγαμοι από 20 έως 25 ετών. Επίσης, από 25 έως 30 ετών: 9 χήρες και 19 άγαμοι· από 30 έως 40 ετών: 8 χήρες· από 40 έως 50 ετών: 4 χήρες· από 50 ετών και άνω: 1 χήρα. Συνολικά παντρεύτηκαν 121 άτομα. Βλ. Πίνακα 25.
Πίνακας 25: Αριθμός γάμων ανά ηλικία, φύλο και οικογενειακή κατάσταση
|
Ηλικιακή ομάδα |
ΓΥΝΑΙΚΕΣ (χήρες) |
ΑΓΑΜΟΙ |
|
Κάτω των 15 ετών |
- |
3 |
|
15 έως 20 ετών |
7 |
27 |
|
20 έως 25 ετών |
11 |
32 |
|
25 έως 30 ετών |
9 |
19 |
|
30 έως 40 ετών |
8 |
- |
|
40 έως 50 ετών |
4 |
- |
|
50 ετών και άνω |
1 |
- |
|
Σύνολο |
121 |
Στον καζά της Καβάλας πέθαναν 57 άνδρες και 41 γυναίκες. Από τους άνδρες που πέθαναν, 19 ήταν έγγαμοι και 38 άγαμοι. Από τις γυναίκες, 27 ήταν έγγαμες, 3 παρθένες και 11 χήρες.
2.1.2.6. Εκπαίδευση – Διδασκαλία
Στον καζά της Καβάλας υπήρχαν 32 σχολεία, από τα οποία τα 30 ανήκαν στους Μουσουλμάνους και τα 2 στους Χριστιανούς. Στα ισλαμικά σχολεία φοιτούσαν 1.560 αγόρια και 285 κορίτσια, υπό τη διεύθυνση 30 δασκάλων. Είχε εφαρμοστεί το νέο εκπαιδευτικό σύστημα (usûl-u cedid – Για την έννοια αυτή, δείτε 2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου) και τα περισσότερα σχολεία είχαν μετατραπεί σε δημοτικά. Στα χριστιανικά σχολεία υπήρχε από ένας δάσκαλος και φοιτούσαν 200 αγόρια και 70 κορίτσια.
Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχε ένα σχολείο με την ονομασία «Μουχνέτ-ι Σαχανέ-ι Χαϊριγιέ» και ένα μεντρεσές με την ονομασία «Μεντρεσέ-ι Χαϊριγιέ» (Για την έννοια του Μεντρεσέ, δείτε 3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου). Και τα δύο είχαν ιδρυθεί για την εκπαίδευση των Μουσουλμάνων. Στο σχολείο «Μουχνέτ-ι Σαχανέ-ι Χαϊριγιέ» φοιτούσαν 107 μαθητές των πρώτων και μεσαίων τάξεων, με 6 δασκάλους. Στο Μεντρεσέ-ι Χαϊριγιέ υπήρχαν 510 μαθητές που ασχολούνταν με επιστήμες και γνώσεις, ενώ 4 μαθητές ειδικεύονταν στις θρησκευτικές επιστήμες. Σ’ αυτόν το μεντρεσέ, χάρη στο πρόγραμμα σπουδών που είχε καταρτιστεί, παρεχόταν άριστη εκπαίδευση, σε διάφορους επιστημονικούς και λογοτεχνικούς κλάδους. Η διδασκαλία στα σχολεία αυτά ήταν ιδιαίτερα οργανωμένη.
Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχε και μια βιβλιοθήκη, από τις ευεργεσίες του εκλιπόντος Χεδίβη της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή Πασά. Στη βιβλιοθήκη αυτή υπήρχαν πάνω από 1.000 τόμοι βιβλίων και 3 αντίγραφα του Κορανίου (χαφίζ κιτάπ). Η βιβλιοθήκη ήταν ανοιχτή κάθε μέρα εκτός Τρίτης και Παρασκευής, από τις 6 έως τις 11, και όποιος επιθυμούσε μπορούσε να πάρει βιβλία, να τα διαβάσει και να τα μελετήσει.
Στον καζά της Καβάλας υπήρχαν 32 σχολεία, από τα οποία τα 30 ανήκαν στους Μουσουλμάνους και τα 2 στους Χριστιανούς. Στα ισλαμικά σχολεία φοιτούσαν 1.560 αγόρια και 285 κορίτσια, υπό τη διεύθυνση 30 δασκάλων. Είχε εφαρμοστεί το νέο εκπαιδευτικό σύστημα (usûl-u cedid – Για την έννοια αυτή, δείτε 2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου) και τα περισσότερα σχολεία είχαν μετατραπεί σε δημοτικά. Στα χριστιανικά σχολεία υπήρχε από ένας δάσκαλος και φοιτούσαν 200 αγόρια και 70 κορίτσια.
Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχε ένα σχολείο με την ονομασία «Μουχνέτ-ι Σαχανέ-ι Χαϊριγιέ» και ένα μεντρεσές με την ονομασία «Μεντρεσέ-ι Χαϊριγιέ» (Για την έννοια του Μεντρεσέ, δείτε 3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ μου). Και τα δύο είχαν ιδρυθεί για την εκπαίδευση των Μουσουλμάνων. Στο σχολείο «Μουχνέτ-ι Σαχανέ-ι Χαϊριγιέ» φοιτούσαν 107 μαθητές των πρώτων και μεσαίων τάξεων, με 6 δασκάλους. Στο Μεντρεσέ-ι Χαϊριγιέ υπήρχαν 510 μαθητές που ασχολούνταν με επιστήμες και γνώσεις, ενώ 4 μαθητές ειδικεύονταν στις θρησκευτικές επιστήμες. Σ’ αυτόν το μεντρεσέ, χάρη στο πρόγραμμα σπουδών που είχε καταρτιστεί, παρεχόταν άριστη εκπαίδευση, σε διάφορους επιστημονικούς και λογοτεχνικούς κλάδους. Η διδασκαλία στα σχολεία αυτά ήταν ιδιαίτερα οργανωμένη.
Στην κωμόπολη της Καβάλας υπήρχε και μια βιβλιοθήκη, από τις ευεργεσίες του εκλιπόντος Χεδίβη της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή Πασά. Στη βιβλιοθήκη αυτή υπήρχαν πάνω από 1.000 τόμοι βιβλίων και 3 αντίγραφα του Κορανίου (χαφίζ κιτάπ). Η βιβλιοθήκη ήταν ανοιχτή κάθε μέρα εκτός Τρίτης και Παρασκευής, από τις 6 έως τις 11, και όποιος επιθυμούσε μπορούσε να πάρει βιβλία, να τα διαβάσει και να τα μελετήσει.
2.1.2.7. Παραγωγή και Οικονομία
Στα χωράφια του καζά της Καβάλας καλλιεργούνταν ετησίως περίπου 11.000 στρέμματα σιτάρι, 8.000 στρέμματα σίκαλη, 7.000 στρέμματα βρώμη, 10.000 στρέμματα κριθάρι, 5.000 στρέμματα κεχρί, 8.000 στρέμματα σουσάμι. Στα χωράφια σιταριού σπέρνονταν 3/4 του κιλού σπόρος ανά στρέμμα. Από 5 κιλά σιτάρι παράγονταν 4 καντάρια άχυρο. Στα χωράφια σίκαλης και βρώμης σπέρνονταν μισό κιλό σπόρου ανά στρέμμα και συγκομίζονταν 4 κιλά δημητριακά. Σ’ ένα στρέμμα σίκαλης παράγονταν 4 καντάρια άχυρο και σ’ ένα στρέμμα βρώμης 3 καντάρια άχυρο. Στο χωράφι κριθαριού, από 1 κιλό σπόρου παράγονταν 6 κιλά δημητριακά και 3 καντάρια άχυρο. Στο χωράφι κεχριού σπέρνονταν 2 οκάδες σπόρου και συγκομίζονταν 4 κιλά δημητριακά. Στο χωράφι καλαμποκιού σπέρνονταν 10 οκάδες σπόρου και συγκομίζονταν 6 κιλά δημητριακών.
Η τιμή του σιταριού ήταν 18 γρόσια το κιλό, ενώ του άχυρου 3,5 γρόσια το καντάρι. Η σίκαλη πωλούνταν 15 γρόσια το κιλό και το άχυρό της 4 γρόσια το καντάρι. Η βρώμη 15 γρόσια το κιλό και το άχυρο 6 γρόσια το καντάρι. Το κεχρί 18 γρόσια το κιλό και το καλαμπόκι 9 γρόσια το κιλό.
Στα χωράφια καπνού, όπου φυτεύονταν 4.000 φυτά ανά στρέμμα, παράγονταν 60 οκάδες προϊόντος. Κάθε οκά καπνού πωλούνταν 15 γρόσια. Στα χωράφια βαμβακιού σπέρνονταν 10 οκάδες σπόρος ανά στρέμμα και συγκομίζονταν 50 οκάδες προϊόντος. Κάθε οκά βαμβακιού πωλούνταν 8 γρόσια.
Σε καναδυό περιοχές του καζά υπήρχαν περίπου 700-800 στρέμματα αμπελιών, από τα οποία ανά στρέμμα παράγονταν από 100 έως 150 οκάδες σταφύλια. Κάθε οκά πουλιόταν 25 παράδες. Από τα σταφύλια αυτά παρασκευαζόταν κρασί στην Καβάλα, το οποίο εξαγόταν σε παλάτια.
Στον καζά υπήρχαν 35.032 στρέμματα βοσκοτόπια και 15.944 στρέμματα λιβάδια. Επιπλέον, υπήρχαν 5 χειμαδιά με ονόματα Μπανκ Μπαργκάν, Πασντίρβε, Εσκι Κάπου, Κοντακλή κ.ά.
Στα χωράφια του καζά της Καβάλας καλλιεργούνταν ετησίως περίπου 11.000 στρέμματα σιτάρι, 8.000 στρέμματα σίκαλη, 7.000 στρέμματα βρώμη, 10.000 στρέμματα κριθάρι, 5.000 στρέμματα κεχρί, 8.000 στρέμματα σουσάμι. Στα χωράφια σιταριού σπέρνονταν 3/4 του κιλού σπόρος ανά στρέμμα. Από 5 κιλά σιτάρι παράγονταν 4 καντάρια άχυρο. Στα χωράφια σίκαλης και βρώμης σπέρνονταν μισό κιλό σπόρου ανά στρέμμα και συγκομίζονταν 4 κιλά δημητριακά. Σ’ ένα στρέμμα σίκαλης παράγονταν 4 καντάρια άχυρο και σ’ ένα στρέμμα βρώμης 3 καντάρια άχυρο. Στο χωράφι κριθαριού, από 1 κιλό σπόρου παράγονταν 6 κιλά δημητριακά και 3 καντάρια άχυρο. Στο χωράφι κεχριού σπέρνονταν 2 οκάδες σπόρου και συγκομίζονταν 4 κιλά δημητριακά. Στο χωράφι καλαμποκιού σπέρνονταν 10 οκάδες σπόρου και συγκομίζονταν 6 κιλά δημητριακών.
Η τιμή του σιταριού ήταν 18 γρόσια το κιλό, ενώ του άχυρου 3,5 γρόσια το καντάρι. Η σίκαλη πωλούνταν 15 γρόσια το κιλό και το άχυρό της 4 γρόσια το καντάρι. Η βρώμη 15 γρόσια το κιλό και το άχυρο 6 γρόσια το καντάρι. Το κεχρί 18 γρόσια το κιλό και το καλαμπόκι 9 γρόσια το κιλό.
Στα χωράφια καπνού, όπου φυτεύονταν 4.000 φυτά ανά στρέμμα, παράγονταν 60 οκάδες προϊόντος. Κάθε οκά καπνού πωλούνταν 15 γρόσια. Στα χωράφια βαμβακιού σπέρνονταν 10 οκάδες σπόρος ανά στρέμμα και συγκομίζονταν 50 οκάδες προϊόντος. Κάθε οκά βαμβακιού πωλούνταν 8 γρόσια.
Σε καναδυό περιοχές του καζά υπήρχαν περίπου 700-800 στρέμματα αμπελιών, από τα οποία ανά στρέμμα παράγονταν από 100 έως 150 οκάδες σταφύλια. Κάθε οκά πουλιόταν 25 παράδες. Από τα σταφύλια αυτά παρασκευαζόταν κρασί στην Καβάλα, το οποίο εξαγόταν σε παλάτια.
Στον καζά υπήρχαν 35.032 στρέμματα βοσκοτόπια και 15.944 στρέμματα λιβάδια. Επιπλέον, υπήρχαν 5 χειμαδιά με ονόματα Μπανκ Μπαργκάν, Πασντίρβε, Εσκι Κάπου, Κοντακλή κ.ά.
Kτηνοτροφία:
· Βοοειδή: 43 βουβάλια, 3.940 βόδια, 30 αναπαραγωγικά βουβάλια, 25 θηλυκά βουβάλια, 50 μοσχάρια, 744 ταύροι, 3.940 αγελάδες, 500 μοσχάρια.
· Ιπποειδή: 286 φοράδες, 121 πουλάρια.
· Πρόβατα: 18.000 κριάρια, 6.194 προβατίνες, 4.000 αρνιά.
· Κατσίκες: 7.000 κατσίκια (μπούρμες), 25.000 τράγοι, 22.770 θηλυκές κατσίκες, 2.700 κατσικάκια.
· Άλλα: 5.000 μπούρμες και μεταφορικά ζώα/ιπποειδή: 1.240 άλογα (μπαργκίρ), 2.350 γαϊδούρια, 1.971 μουλάρια.
Ετησίως παράγονταν 252.000 κιλά μαλλί, 15.000 κιλά τρίχες κατσίκας και 10.000 κιλά βούτυρο (τοκ γιαγί). Το μαλλί πωλούνταν 6 γρόσια η οκά, η τρίχα κατσίκας 7 γρόσια η οκά και το βούτυρο 5,5 γρόσια η οκά.
(Οι πληροφορίες για τους μισθούς, τους μαθητευόμενους και τους τεχνίτες δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα περίληψη.)
Το κεφάλαιο του ταμείου ωφελειών (μενάφι σαντίκι) του καζά ήταν αρχικά 22.415 γρόσια, από εισφορές που συγκεντρώθηκαν από τη γεωργία. Με τους τόκους έφτασε τα 30.237 γρόσια. Τα χρήματα που διέθεσε το κράτος για το ταμείο δεν συμπεριλήφθηκαν σε αυτόν τον υπολογισμό.
2.1.2.8. Συγκοινωνίες
Για τις εργασίες επισκευής και συντήρησης του καζά της Καβάλας κατά το 1301 / 1885-1886 έτος, είχε διατεθεί η επισκευή του τελευταίου τμήματος του εθνικού δρόμου από την Καβάλα προς την Δράμα. Σ’ αυτόν τον δρόμο υπήρχαν 25 ξύλινα γεφύρια.
2.1.2.9. Υπηρεσίες Υγείας
Στο Σαλναμέ δεν βρέθηκαν πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες υγείας για τον καζά της Καβάλας.
2.1.2.10. Φυλακές
Στη φυλακή της Καβάλας, 4 άτομα που κατηγορούνταν για φόνο αθωώθηκαν και αφέθηκαν ελεύθερα. Ο αριθμός των καταδικασμένων για εγκλήματα και πλημμελήματα ήταν 13 άτομα. Αυτοί αφέθηκαν ελεύθεροι αμέσως μόλις εξέτισαν την ποινή τους. Στη φυλακή της Καβάλας υπήρχαν ξεχωριστά κελιά για καταδίκους σε καταναγκαστικά έργα και φυλάκιση, καθώς και για κατηγορουμένους και οφειλέτες. Υπήρχαν 5 ζαπτιέδες (χωροφύλακες) υπεύθυνοι για τη συντήρηση και τη φύλαξη της φυλακής.
ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ
1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ.
Η θέση του kaza στην οθωμανική ιεραρχία (ιδίως μετά τις μεταρρυθμίσεις Τανζιμάτ, 1864-1871):
Η τυπική, διοικητική πυραμίδα, κατά την περίοδο του «Σελανίκ Βιλαγιετί», (όπως στο σαλναμέ ~1880-1890) ήταν η εξής, από το μεγαλύτερο στο μικρότερο:
· Βιλαγιέτ (Vilayet) → μεγάλη επαρχία (π.χ. Σελανίκ Βιλαγιετί / Θεσσαλονίκης)
· Σαντζάκι (Sancak / Liva) → νομός / διαμέρισμα (π.χ. Σαντζάκι Δράμας)
· Καζά (Kaza) → επαρχία / βασικό διοικητικό διαμέρισμα (π.χ. Καζά Καβάλας)
· Ναχιγιέ (Nahiye) → υποπεριφέρεια / υποδιαμέρισμα (π.χ. Nahiye Πράβιστε, Nahiye Τσετς)
· Καρυέ / Κιόι (Karye / Köy) → χωριό ή ομάδα χωριών, με μουχτάρη (πρόεδρο χωριού)
Καζάς (kaza)
Ο όρος προέρχεται από την αραβική λέξη qaḍāʾ («δικαστική απόφαση», δικαιοδοσία»). Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία σήμαινε μια διοικητική περιφέρεια.
Πιο συγκεκριμένα:
ήταν υποδιαίρεση ενός μεγαλύτερου διοικητικού σχηματισμού (σαντζακιού)
επικεφαλής ήταν ο καδής (δικαστής και διοικητικός αξιωματούχος)
είχε τόσο διοικητικό όσο και δικαστικό χαρακτήρα
Θα μπορούσαμε να το παρομοιάσουμε περίπου με «επαρχία» ή «διοικητική ενότητα» με έντονη δικαστική διάσταση.
Οι καζάδες (kaza) ήταν ο βασικός «πυρήνας» διοίκησης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, γιατί εκεί συναντιούνταν η κρατική εξουσία με την καθημερινή ζωή των κατοίκων. Η οργάνωσή τους είχε ταυτόχρονα διοικητικό, δικαστικό και φορολογικό χαρακτήρα. Ο καζάς, λοιπόν, ήταν το επίπεδο όπου η διοίκηση γινόταν πιο «άμεση».
Κεντρικό πρόσωπο ήταν ο καδής (kadı):
ήταν δικαστής, εκπρόσωπος της ισλαμικής δικαιοσύνης
αλλά και διοικητικός παράγοντας
διοριζόταν από την κεντρική εξουσία (την Υψηλή Πύλη)
Οι αρμοδιότητές του:
απονομή δικαιοσύνης (αστικές, οικογενειακές, εμπορικές υποθέσεις)
επικύρωση συμβολαίων και πράξεων
εποπτεία της τάξης και της νομιμότητας
έμμεση εποπτεία της φορολογίας
Στην πράξη, ήταν ο πιο ισχυρός αξιωματούχος του καζά.
Διοικητικοί και τοπικοί παράγοντες
Δίπλα στον καδή λειτουργούσαν και άλλοι αξιωματούχοι:
βοεβόδας (voyvoda): διαχείριση φορολογικών εσόδων (ιδίως σε τιμάρια ή ιδιωτικά κτήματα)
σούμπασης (subaşı): αστυνομική τάξη και ασφάλεια
τοπικοί άρχοντες (π.χ. προεστοί στους χριστιανικούς πληθυσμούς)
Η οθωμανική διοίκηση βασιζόταν συχνά στη συνεργασία με τις τοπικές ελίτ.
Δικαστική και κοινοτική λειτουργία
Ο καζάς δεν ήταν απλώς διοικητική μονάδα:
ήταν περιφέρεια δικαιοδοσίας του καδή
όλες οι επίσημες πράξεις καταγράφονταν στα «σιγίλλια» (δικαστικά κατάστιχα)
οι κάτοικοι (μουσουλμάνοι και μη) μπορούσαν να προσφεύγουν στο δικαστήριο
Για τους μη μουσουλμάνους:
υπήρχε και εσωτερική αυτοδιοίκηση μέσω των θρησκευτικών κοινοτήτων
αλλά ο καδής είχε τελική αρμοδιότητα σε πολλές υποθέσεις
Οικονομικός ρόλος
Ο καζάς ήταν βασική μονάδα:
καταγραφής πληθυσμού και γης
υπολογισμού φόρων
οργάνωσης αγροτικής παραγωγής
Τα στοιχεία αυτά καταγράφονταν σε απογραφικά κατάστιχα (defter).
Γεωγραφική συγκρότηση
Ένας καζάς περιλάμβανε:
μια κεντρική πόλη ή κωμόπολη (έδρα του καδή)
γύρω χωριά και αγροτικές εκτάσεις
Δεν είχε πάντα σταθερά σύνορα — μπορούσε να αλλάζει ανάλογα με διοικητικές ανάγκες.
Συνοπτικά
Ο καζάς ήταν:
✔ διοικητική ενότητα
✔ δικαστική περιφέρεια
✔ φορολογική μονάδα
✔ σημείο επαφής κράτους–κοινωνίας
Και ο καδής ήταν το πρόσωπο που «ένωνε» όλες αυτές τις λειτουργίες.
· Βοοειδή: 43 βουβάλια, 3.940 βόδια, 30 αναπαραγωγικά βουβάλια, 25 θηλυκά βουβάλια, 50 μοσχάρια, 744 ταύροι, 3.940 αγελάδες, 500 μοσχάρια.
· Ιπποειδή: 286 φοράδες, 121 πουλάρια.
· Πρόβατα: 18.000 κριάρια, 6.194 προβατίνες, 4.000 αρνιά.
· Κατσίκες: 7.000 κατσίκια (μπούρμες), 25.000 τράγοι, 22.770 θηλυκές κατσίκες, 2.700 κατσικάκια.
· Άλλα: 5.000 μπούρμες και μεταφορικά ζώα/ιπποειδή: 1.240 άλογα (μπαργκίρ), 2.350 γαϊδούρια, 1.971 μουλάρια.
Ετησίως παράγονταν 252.000 κιλά μαλλί, 15.000 κιλά τρίχες κατσίκας και 10.000 κιλά βούτυρο (τοκ γιαγί). Το μαλλί πωλούνταν 6 γρόσια η οκά, η τρίχα κατσίκας 7 γρόσια η οκά και το βούτυρο 5,5 γρόσια η οκά.
(Οι πληροφορίες για τους μισθούς, τους μαθητευόμενους και τους τεχνίτες δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα περίληψη.)
Το κεφάλαιο του ταμείου ωφελειών (μενάφι σαντίκι) του καζά ήταν αρχικά 22.415 γρόσια, από εισφορές που συγκεντρώθηκαν από τη γεωργία. Με τους τόκους έφτασε τα 30.237 γρόσια. Τα χρήματα που διέθεσε το κράτος για το ταμείο δεν συμπεριλήφθηκαν σε αυτόν τον υπολογισμό.
2.1.2.8. Συγκοινωνίες
Για τις εργασίες επισκευής και συντήρησης του καζά της Καβάλας κατά το 1301 / 1885-1886 έτος, είχε διατεθεί η επισκευή του τελευταίου τμήματος του εθνικού δρόμου από την Καβάλα προς την Δράμα. Σ’ αυτόν τον δρόμο υπήρχαν 25 ξύλινα γεφύρια.
2.1.2.9. Υπηρεσίες Υγείας
Στο Σαλναμέ δεν βρέθηκαν πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες υγείας για τον καζά της Καβάλας.
2.1.2.10. Φυλακές
Στη φυλακή της Καβάλας, 4 άτομα που κατηγορούνταν για φόνο αθωώθηκαν και αφέθηκαν ελεύθερα. Ο αριθμός των καταδικασμένων για εγκλήματα και πλημμελήματα ήταν 13 άτομα. Αυτοί αφέθηκαν ελεύθεροι αμέσως μόλις εξέτισαν την ποινή τους. Στη φυλακή της Καβάλας υπήρχαν ξεχωριστά κελιά για καταδίκους σε καταναγκαστικά έργα και φυλάκιση, καθώς και για κατηγορουμένους και οφειλέτες. Υπήρχαν 5 ζαπτιέδες (χωροφύλακες) υπεύθυνοι για τη συντήρηση και τη φύλαξη της φυλακής.
ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ
1η ΣΗΜΕΙΩΣΗ.
Η θέση του kaza στην οθωμανική ιεραρχία (ιδίως μετά τις μεταρρυθμίσεις Τανζιμάτ, 1864-1871):
Η τυπική, διοικητική πυραμίδα, κατά την περίοδο του «Σελανίκ Βιλαγιετί», (όπως στο σαλναμέ ~1880-1890) ήταν η εξής, από το μεγαλύτερο στο μικρότερο:
· Βιλαγιέτ (Vilayet) → μεγάλη επαρχία (π.χ. Σελανίκ Βιλαγιετί / Θεσσαλονίκης)
· Σαντζάκι (Sancak / Liva) → νομός / διαμέρισμα (π.χ. Σαντζάκι Δράμας)
· Καζά (Kaza) → επαρχία / βασικό διοικητικό διαμέρισμα (π.χ. Καζά Καβάλας)
· Ναχιγιέ (Nahiye) → υποπεριφέρεια / υποδιαμέρισμα (π.χ. Nahiye Πράβιστε, Nahiye Τσετς)
· Καρυέ / Κιόι (Karye / Köy) → χωριό ή ομάδα χωριών, με μουχτάρη (πρόεδρο χωριού)
Καζάς (kaza)
Ο όρος προέρχεται από την αραβική λέξη qaḍāʾ («δικαστική απόφαση», δικαιοδοσία»). Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία σήμαινε μια διοικητική περιφέρεια.
Πιο συγκεκριμένα:
ήταν υποδιαίρεση ενός μεγαλύτερου διοικητικού σχηματισμού (σαντζακιού)
επικεφαλής ήταν ο καδής (δικαστής και διοικητικός αξιωματούχος)
είχε τόσο διοικητικό όσο και δικαστικό χαρακτήρα
Θα μπορούσαμε να το παρομοιάσουμε περίπου με «επαρχία» ή «διοικητική ενότητα» με έντονη δικαστική διάσταση.
Οι καζάδες (kaza) ήταν ο βασικός «πυρήνας» διοίκησης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, γιατί εκεί συναντιούνταν η κρατική εξουσία με την καθημερινή ζωή των κατοίκων. Η οργάνωσή τους είχε ταυτόχρονα διοικητικό, δικαστικό και φορολογικό χαρακτήρα. Ο καζάς, λοιπόν, ήταν το επίπεδο όπου η διοίκηση γινόταν πιο «άμεση».
Κεντρικό πρόσωπο ήταν ο καδής (kadı):
ήταν δικαστής, εκπρόσωπος της ισλαμικής δικαιοσύνης
αλλά και διοικητικός παράγοντας
διοριζόταν από την κεντρική εξουσία (την Υψηλή Πύλη)
Οι αρμοδιότητές του:
απονομή δικαιοσύνης (αστικές, οικογενειακές, εμπορικές υποθέσεις)
επικύρωση συμβολαίων και πράξεων
εποπτεία της τάξης και της νομιμότητας
έμμεση εποπτεία της φορολογίας
Στην πράξη, ήταν ο πιο ισχυρός αξιωματούχος του καζά.
Διοικητικοί και τοπικοί παράγοντες
Δίπλα στον καδή λειτουργούσαν και άλλοι αξιωματούχοι:
βοεβόδας (voyvoda): διαχείριση φορολογικών εσόδων (ιδίως σε τιμάρια ή ιδιωτικά κτήματα)
σούμπασης (subaşı): αστυνομική τάξη και ασφάλεια
τοπικοί άρχοντες (π.χ. προεστοί στους χριστιανικούς πληθυσμούς)
Η οθωμανική διοίκηση βασιζόταν συχνά στη συνεργασία με τις τοπικές ελίτ.
Δικαστική και κοινοτική λειτουργία
Ο καζάς δεν ήταν απλώς διοικητική μονάδα:
ήταν περιφέρεια δικαιοδοσίας του καδή
όλες οι επίσημες πράξεις καταγράφονταν στα «σιγίλλια» (δικαστικά κατάστιχα)
οι κάτοικοι (μουσουλμάνοι και μη) μπορούσαν να προσφεύγουν στο δικαστήριο
Για τους μη μουσουλμάνους:
υπήρχε και εσωτερική αυτοδιοίκηση μέσω των θρησκευτικών κοινοτήτων
αλλά ο καδής είχε τελική αρμοδιότητα σε πολλές υποθέσεις
Οικονομικός ρόλος
Ο καζάς ήταν βασική μονάδα:
καταγραφής πληθυσμού και γης
υπολογισμού φόρων
οργάνωσης αγροτικής παραγωγής
Τα στοιχεία αυτά καταγράφονταν σε απογραφικά κατάστιχα (defter).
Γεωγραφική συγκρότηση
Ένας καζάς περιλάμβανε:
μια κεντρική πόλη ή κωμόπολη (έδρα του καδή)
γύρω χωριά και αγροτικές εκτάσεις
Δεν είχε πάντα σταθερά σύνορα — μπορούσε να αλλάζει ανάλογα με διοικητικές ανάγκες.
Συνοπτικά
Ο καζάς ήταν:
✔ διοικητική ενότητα
✔ δικαστική περιφέρεια
✔ φορολογική μονάδα
✔ σημείο επαφής κράτους–κοινωνίας
Και ο καδής ήταν το πρόσωπο που «ένωνε» όλες αυτές τις λειτουργίες.
2η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ: «Usul-u cerideye» (ορθά οθωμανικά: usûl-ü cerîdeye):
Η έκφραση αυτή, στο Σαλναμέ του 1885-1886, σημαίνει: «στο σύστημα / στη μέθοδο cerîde» ή, πιο φυσικά, στα ελληνικά: «στο σύστημα ceride» / «στη μέθοδο ceride».
Η εκπαίδευση στους μεντρεσέδες (ιεροδιδασκαλεία), σταδιακά, (δηλ., βήμα-βήμα / Peyder pey), προσαρμοζόταν στο σύστημα ceride.
Τι ακριβώς ήταν το «usûl-ü cerîde»; Στο πλαίσιο της οθωμανικής εκπαίδευσης του 19ου αιώνα, η φράση αναφέρεται σε μια νέα, πιο σύγχρονη και οργανωμένη μέθοδο διδασκαλίας, που εισαγόταν σταδιακά στους παραδοσιακούς μεντρεσέδες (θρησκευτικά ιεροδιδασκαλεία).
Η έκφραση αυτή, στο Σαλναμέ του 1885-1886, σημαίνει: «στο σύστημα / στη μέθοδο cerîde» ή, πιο φυσικά, στα ελληνικά: «στο σύστημα ceride» / «στη μέθοδο ceride».
Η εκπαίδευση στους μεντρεσέδες (ιεροδιδασκαλεία), σταδιακά, (δηλ., βήμα-βήμα / Peyder pey), προσαρμοζόταν στο σύστημα ceride.
Τι ακριβώς ήταν το «usûl-ü cerîde»; Στο πλαίσιο της οθωμανικής εκπαίδευσης του 19ου αιώνα, η φράση αναφέρεται σε μια νέα, πιο σύγχρονη και οργανωμένη μέθοδο διδασκαλίας, που εισαγόταν σταδιακά στους παραδοσιακούς μεντρεσέδες (θρησκευτικά ιεροδιδασκαλεία).
usûl = μέθοδος, σύστημα, τρόπος διδασκαλίας.
Cerîde (εδώ) πιθανότατα σχετίζεται με το «usûl-ü cedîde» (νέο σύστημα / νέα μέθοδος) ή με μια συγκεκριμένη, παιδαγωγική προσέγγιση, που βασιζόταν σε:
πιο δομημένη και συστηματική διδασκαλία,
καλύτερη οργάνωση μαθημάτων,
γραπτές ασκήσεις ή καταγραφή προόδου (σε αντίθεση με την καθαρά προφορική-μνημονική μέθοδο του κλασικού μεντρεσέ),
επιρροές από τα νέα «μη-κλασικά» σχολεία (mekteb) που προωθούσε η οθωμανική κυβέρνηση.
Επρόκειτο για μέρος των ευρύτερων, εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων (ıslahat) της περιόδου Τανζιμάτ και μετά, οπότε οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να εκσυγχρονίσουν τους μεντρεσέδες, χωρίς να τους καταργήσουν, προσθέτοντας στοιχεία από τα δυτικότερα ή πιο οργανωμένα, εκπαιδευτικά μοντέλα. Με λίγα λόγια:
Cerîde (εδώ) πιθανότατα σχετίζεται με το «usûl-ü cedîde» (νέο σύστημα / νέα μέθοδος) ή με μια συγκεκριμένη, παιδαγωγική προσέγγιση, που βασιζόταν σε:
πιο δομημένη και συστηματική διδασκαλία,
καλύτερη οργάνωση μαθημάτων,
γραπτές ασκήσεις ή καταγραφή προόδου (σε αντίθεση με την καθαρά προφορική-μνημονική μέθοδο του κλασικού μεντρεσέ),
επιρροές από τα νέα «μη-κλασικά» σχολεία (mekteb) που προωθούσε η οθωμανική κυβέρνηση.
Επρόκειτο για μέρος των ευρύτερων, εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων (ıslahat) της περιόδου Τανζιμάτ και μετά, οπότε οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να εκσυγχρονίσουν τους μεντρεσέδες, χωρίς να τους καταργήσουν, προσθέτοντας στοιχεία από τα δυτικότερα ή πιο οργανωμένα, εκπαιδευτικά μοντέλα. Με λίγα λόγια:
Το usûl-ü cerîde (ή ceride) δεν ήταν κάποιο εντελώς ξεχωριστό «πρόγραμμα», αλλά η σταδιακή μετάβαση από το παλιό, παραδοσιακό σύστημα διδασκαλίας σ’ ένα πιο μοντέρνο, δομημένο και αποτελεσματικό, εκπαιδευτικό σύστημα.
3η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: ΠΟΙΑ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ «ΜΕΝΤΡΕΣΕΣ»
Μεντρεσές (medrese)
Η λέξη προέρχεται από την αραβική madrasa και σημαίνει «σχολείο». Στην πράξη, στον οθωμανικό κόσμο ήταν κυρίως ανώτερο, ισλαμικό, εκπαιδευτικό ίδρυμα. Εκεί διδάσκονταν:
θεολογία και ερμηνεία του Κορανίου
ισλαμικό δίκαιο (σαρία)
αλλά και φιλοσοφία, μαθηματικά, αστρονομία (ιδίως σε ανώτερες σχολές)
Οι μεντρεσέδες λειτουργούσαν συχνά δίπλα σε τζαμιά και αποτελούσαν βασικό μηχανισμό εκπαίδευσης των λογίων και των δικαστικών λειτουργών της αυτοκρατορίας.
4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στο Σαλναμέ αναγράφεται Metropolit: Fesudito Ağa, πλην όμως, εκκλησιαστικά η Καβάλα υπαγόταν τότε στη Μητρόπολη Δράμας, η οποία είχε Μητροπολίτη τον Γερμανό.
Μεντρεσές (medrese)
Η λέξη προέρχεται από την αραβική madrasa και σημαίνει «σχολείο». Στην πράξη, στον οθωμανικό κόσμο ήταν κυρίως ανώτερο, ισλαμικό, εκπαιδευτικό ίδρυμα. Εκεί διδάσκονταν:
θεολογία και ερμηνεία του Κορανίου
ισλαμικό δίκαιο (σαρία)
αλλά και φιλοσοφία, μαθηματικά, αστρονομία (ιδίως σε ανώτερες σχολές)
Οι μεντρεσέδες λειτουργούσαν συχνά δίπλα σε τζαμιά και αποτελούσαν βασικό μηχανισμό εκπαίδευσης των λογίων και των δικαστικών λειτουργών της αυτοκρατορίας.
4η ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στο Σαλναμέ αναγράφεται Metropolit: Fesudito Ağa, πλην όμως, εκκλησιαστικά η Καβάλα υπαγόταν τότε στη Μητρόπολη Δράμας, η οποία είχε Μητροπολίτη τον Γερμανό.
ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ, ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
T.C.
NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TARİHİ ANABİLİM DALI
H. 1303-1304/M. 1885-1886 SELANİK VİLAYET SALNAMESİ’NE GÖRE
SELANİK VİLAYETİ
Yüksek Lisans Tezi
Hazırlayan
Senem KOYUNCI
Danışman
Doç. Dr. Ahmet OĞUZ
Nevşehir, 2019
2. BÖLÜM
DRAMA SANCAĞI
2.1. Drama Sancağı Kazaları
Drama Sancağı Drama Kazası/ Merkez Drama Kasabası, Pravişte Nahiyesi, Çeç
Nahiyesi, Kavala Kazası ve Sarışaban Kazası’ndan oluşmaktaydı.
2.1.2. Kavala Kazası
2.1.2.1. İdari Yapı
Bu kazanın merkezi hükümet yeri Kavala Kasabası’dır. Merkez liva olan Drama’ya 6 saat mesafede bulunan Serefen, Sarışaban, batısında ve güneyindedir. Kavala Kazası’nın idari yöneticileri aşağıda gösterildiği gibidir.
Kaymakam : Süleyman Hıfzi Efendi
Naib : Mehmet Said Efendi
Müftü : Osman Efendi
Meclis İdare Heyeti
Reis : Kaymakam
Tabibiye Üyesi : Seçmen Üyesi
Naib : Faik Efendi
Müftü : Hacı Hüseyin Efendi
Mal Müdürü : Esterba Ağa
Metropolit : Fesudito Ağa
2.1.2.2. Coğrafi Yapı
Praveşte ve Şimala ile sınırlı olan bu kaza takriben yüz 103.277 dönüm ziraate
müsait arazisi vardı.
NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TARİHİ ANABİLİM DALI
H. 1303-1304/M. 1885-1886 SELANİK VİLAYET SALNAMESİ’NE GÖRE
SELANİK VİLAYETİ
Yüksek Lisans Tezi
Hazırlayan
Senem KOYUNCI
Danışman
Doç. Dr. Ahmet OĞUZ
Nevşehir, 2019
2. BÖLÜM
DRAMA SANCAĞI
2.1. Drama Sancağı Kazaları
Drama Sancağı Drama Kazası/ Merkez Drama Kasabası, Pravişte Nahiyesi, Çeç
Nahiyesi, Kavala Kazası ve Sarışaban Kazası’ndan oluşmaktaydı.
2.1.2. Kavala Kazası
2.1.2.1. İdari Yapı
Bu kazanın merkezi hükümet yeri Kavala Kasabası’dır. Merkez liva olan Drama’ya 6 saat mesafede bulunan Serefen, Sarışaban, batısında ve güneyindedir. Kavala Kazası’nın idari yöneticileri aşağıda gösterildiği gibidir.
Kaymakam : Süleyman Hıfzi Efendi
Naib : Mehmet Said Efendi
Müftü : Osman Efendi
Meclis İdare Heyeti
Reis : Kaymakam
Tabibiye Üyesi : Seçmen Üyesi
Naib : Faik Efendi
Müftü : Hacı Hüseyin Efendi
Mal Müdürü : Esterba Ağa
Metropolit : Fesudito Ağa
2.1.2.2. Coğrafi Yapı
Praveşte ve Şimala ile sınırlı olan bu kaza takriben yüz 103.277 dönüm ziraate
müsait arazisi vardı.
2.1.2.3. Demografik Yapı
Kavala Kazası’nın nüfusu Müslüman kadın 5.715- erkek 6.360, Rum kadın 618-erkek 1.081, Ermeni kadın 10- erkek 25, Yahudi kadın 112- erkek 100, Kıpti kadın 514- erkek 564 ve toplamda 15.099 kişi oluşturmaktaydı. Bkz. Tablo-24.
R. Mart 1300/ M. Mart-Nisan 1884 ayından R. Kanunievvel 1300/ M. Aralık-Ocak 1884’ün 15. gününe kadar toplamda 302 doğum olmuştur. Bunların 146’sı erkek 156’sı ise kadındı. Fakat 30 erkek ve 10 kız çocuğu kayıtlara geçmeden vefat etmişti.
Kavala Kazası’nın nüfusu Müslüman kadın 5.715- erkek 6.360, Rum kadın 618-erkek 1.081, Ermeni kadın 10- erkek 25, Yahudi kadın 112- erkek 100, Kıpti kadın 514- erkek 564 ve toplamda 15.099 kişi oluşturmaktaydı. Bkz. Tablo-24.
Tablo-24:
Etnik Kökene ve Cinsiyete Göre Nüfus Sayıları.
KADIN
ERKEK
Müslüman 5715 6360
Rum 618 1081
Ermeni 10 25
Yahudi 112 100
Kıpti 514 564
Toplam 15099
R. Mart 1300/ M. Mart-Nisan 1884 ayından R. Kanunievvel 1300/ M. Aralık-Ocak 1884’ün 15. gününe kadar toplamda 302 doğum olmuştur. Bunların 146’sı erkek 156’sı ise kadındı. Fakat 30 erkek ve 10 kız çocuğu kayıtlara geçmeden vefat etmişti.
2.1.2.4. Mimari Yapı
Kavala Kazası’nda 3120 hane, 7 cami, 23 mescit, 1 medrese, 2 türbe, 1 hamam, 2
kilise, 12 han, 2 tekke, 66 adet çeşme ile 1 belediye dairesi vardı. Ayrıca 424 dükkân, 3 lokanta, 1 konağı bulunmaktaydı. Mevkisi çok güzel olan bu nahiye ticarete müsaitti. Etrafı surlar ile çevrilmişti. Günden güne de yeni binaların yapılmaya devam ediyordu. Birçok yerde adından söz ettirecek derecede fazlaca han, hane, zahire ve tütün mağazalarıyla çeşitli mekânlar vardı. Vaktiyle kasabaya yapılmış olan kargir kemerler üzerinde bulunan yeri hem dayanaklı hem nadir yapı hayratındandı.
Kavala Kasabası’nda bulunan aletler içerisinde 4 adet harik tulumbası mevcuttu.
2.1.2.5. Evlilik
On beş yaşından küçük bekâr 3, on beş yaşından yirmi yaşına kadar kadın dul 7-bekâr 27, yirmi yaşından yirmi beş yaşına kadar kadın dul 11, bekâr 32 kişi evlenmiştir. Ayrıca yirmi beş yaşından otuz yaşına kadar kadın dul 9- bekâr 19, otuz yaşından kırk yaşına kadar kadın dul 8, kırk yaşından elli yaşına kadar kadın dul 4, elli yaşından büyük kadın dul 1 kişi ve toplam da ise 121 kişi evlenmiştir. Bkz. Tablo-25.
Kavala Kazası’nda 57 erkek ve 41 kadın vefat etmiştir. Vefat eden erkeklerin 19’u evli, 38’i ise bekârdı. Vefat eden kadınların ise 27’si evli, 3’ü bakire ve 11’i duldu.
2.1.2.6. Eğitim-Öğretim
Kavala Kazası’nda 3120 hane, 7 cami, 23 mescit, 1 medrese, 2 türbe, 1 hamam, 2
kilise, 12 han, 2 tekke, 66 adet çeşme ile 1 belediye dairesi vardı. Ayrıca 424 dükkân, 3 lokanta, 1 konağı bulunmaktaydı. Mevkisi çok güzel olan bu nahiye ticarete müsaitti. Etrafı surlar ile çevrilmişti. Günden güne de yeni binaların yapılmaya devam ediyordu. Birçok yerde adından söz ettirecek derecede fazlaca han, hane, zahire ve tütün mağazalarıyla çeşitli mekânlar vardı. Vaktiyle kasabaya yapılmış olan kargir kemerler üzerinde bulunan yeri hem dayanaklı hem nadir yapı hayratındandı.
Kavala Kasabası’nda bulunan aletler içerisinde 4 adet harik tulumbası mevcuttu.
2.1.2.5. Evlilik
On beş yaşından küçük bekâr 3, on beş yaşından yirmi yaşına kadar kadın dul 7-bekâr 27, yirmi yaşından yirmi beş yaşına kadar kadın dul 11, bekâr 32 kişi evlenmiştir. Ayrıca yirmi beş yaşından otuz yaşına kadar kadın dul 9- bekâr 19, otuz yaşından kırk yaşına kadar kadın dul 8, kırk yaşından elli yaşına kadar kadın dul 4, elli yaşından büyük kadın dul 1 kişi ve toplam da ise 121 kişi evlenmiştir. Bkz. Tablo-25.
Tablo-25:
Yaş, Cinsiyet Ve Medeni Duruma Göre Evlilik Sayıları.
KADIN(Dul)
BEKÂR
15 Yaşından
Küçük -
3
15 Yaşından 20
Yaşına Kadar 7 27
20 Yaşından 25
Yaşına Kadar 11 32
25 Yaşından 30
Yaşına Kadar 9 19
30 Yaşından 40
Yaşına Kadar 8 -
40 Yaşından 50
Yaşına Kadar 4 -
50 Yaşından
Büyük 1 -
Toplam 121
Kavala Kazası’nda 57 erkek ve 41 kadın vefat etmiştir. Vefat eden erkeklerin 19’u evli, 38’i ise bekârdı. Vefat eden kadınların ise 27’si evli, 3’ü bakire ve 11’i duldu.
2.1.2.6. Eğitim-Öğretim
Kavala Kazası’nda 32 adet mektep mevcut olup bunların 30’u Müslümanlara aitken 2’si Hristiyanlara aitti. İslam Mekteplerinde 1560 erkek, 285 kız öğrenci okullara devam etmekte olup bu mektepler 30 muallimin idaresindeydi. Usul-u cedid eğitim sistemine geçilerek okulların geneli ilkokula çevrilmişti. Hristiyan mekteplerinde birer muallim ile 200 erkek, 70 kız öğrenci bulunmaktaydı. Kavala Kasabası’nda “Muhnet-i Şahane-i” Hayriyye adında bir mektep varken bir de “Medrese-i Hayriye” namıyla bilinen bir medrese bulunmaktaydı. İkisi de Müslümanların eğitim faaliyetleri için kurulmuştu. “Muhnet-i Şahane-i Hayriyye” mektebinde ilk ve orta sınıflarına mensup 107 öğrenci bulunup, 6 muallim ile eğitim verilmekteydi.
Medrese-i Hayriye Medresesi’nde ise bilim ve ilim faaliyetleriyle ilgilenen 510 öğrenci mevcut olup, 4 öğrenci dini ilimlerle ilgilenmiştir. Bunlar medresede faziletli ilimler üzerinde tahsil yaparak âlim olmuşlardı. Bahsi geçen medresede hazırlanan talimat ve tedrisat programı sayesinde çeşitli bilim dallarında ve edebi ilimlerde mükemmel surette eğitim verilmekteydi. Bu okullardaki tedrisat gayet muntazamdı. Kavala Kasabası’nda Mısır Hidivi merhum Mehmet Ali Paşa’nın tedrisat-ı hayriyesinden bir kütüphane mevcuttu. Bu kütüphanede 1000 ciltten fazla kitap ve 3 hafız kitabı vardı. Salı ve cuma günlerinden başka her gün saat 6’dan 11’e kadar bahsi geçen kütüphane açık olup arzu edenler istedikleri kitabı alıp okuyup, değerlendirebilirlerdi.
2.1.2.7. Üretim ve Ekonomi
Kavala Kazası’nın arazisinde yıllık 11.000 dönüm buğday, 8.000 dönüm çavdar, 7.000 dönüm yulaf, 10.000 dönüm arpa, 5.000 dönüm darı, 8.000 dönüm susam ekildiği tahmin edilmekteydi. Buğday tarlarına dönüm başına 3 çeyrek kile tohum atılmaktaydı. 5 kile buğdaydan 4 kantar saman elde edilmekteydi. Çavdar ve yulaf tarlalarının dönümüne yarımşar kile tohum atılıp dörder kile hububat alınırdı. 1 dönüm çavdar tarlasında 4, 1 dönüm yulaf tarlasında 3 kantar saman meydan gelirdi. Arpa tarlasının dönümüne ekilen 1 kile tohumdan 6 kile hububat ve 3 kantar saman elde edilmekteydi. Darı tarlasına 2 okka tohum ekilip 4 kile hububat, mısır tarlasına 10 okka tohum ekilip, 6 kile hububat elde edilmekteydi. Buğdayın her bir kilesi mahallince 18 kuruşa satılırken samanının kantarı 3,5 kuruşa satılmaktaydı. Çavdarın kilesi 15, çavdar samanının kantarı 4 kuruşa satılırken, yulafın kilesi 15, yulaf samanının kantarı 6 kuruşa, darının kilesi 18, mısırın kilesi 9 kuruşa satılırdı. Dönümüne 4.000 adet fide ekilen tütün tarlalarından 60 okka mahsul alınmaktaydı.
Tütünün her bir okkası 15 kuruşa ve pamuk tarlasının dönümüne 10 okka tohum atılıp 50 okka mahsul elde edilmekteydi. Pamuğun her bir okkası 8 kuruşa satılmaktaydı. Kavala Kazası’nın bir-iki bölgesinde 700-800 dönüm kadar üzüm bağı olup dönüm başına 100 okkadan, 150 okkaya kadar mahsul alınmaktaydı. Her bir okkası 25 paraya satılmaktaydı. Üzüm mahsulü ile Kavala’da şarap imal edilip dışarıya saraylara yollanarak kullanılırdı. Kavala Kazası’nda 35.032 dönüm mera ve 15.944 dönüm çayır vardı. Ayrıca Bank Bargan? Paşdırve?, Eski Kapu?, Kondaklı? adıyla 5 kıta kışlak daha vardı.
Bu kazada çiftlik hayvanatı olarak; 43 manda, 3.940 baş öküz, 30 damızlık manda, 25 dişi manda, 50 malak ve damızlık sığır, 744 baş boğa, 3.940 inek, 500 dana vardı. Herekle hayvanatı, 286 baş kısrak, 121 tay, damızlık sığır hayvanatı olarak 18.000 koç, 6.194 dişi koyun, 4.000 kuzu, 7.000 burma, 25.000 teke, 22.770 dişi keçi de ayrıca vardı. 2.700 oğlak, 5.000 burma ve binek, yük hayvanatı dahi 1.240 bargir, 2.350 eşek ve 1.971 merkepten ibaretti. Kavala Kazası’nda senelik 252.000 kıyye yapağı, 15.000 kıyye keçi kılı ve 10.000 kıyye tok yağı hâsıl olurdu. Yapağın kıyyesı 6, keçi kılının kıyyesı 7, tok yağının kıyyesı 5,5 kuruşa satılırdı.
Kavala Kazası’nda çeşitli harf ve sanayiye mensup olan usta ve kalfalarla çırakları ve bir sanat işleyen amelenin aldığı yevmiyeleri, çıraklık süreleri, çıraklara ustalar tarafından verilen yevmiyeler salnamede bulunmaktadır ancak teze alınmamıştır.
Bu kazanın menafi sandığı sermayesi mukaddema zirai tarafından meydana gelen ianeden tahsil edilen para ile 22.415 kuruştu. Faize yatırılan para ile gelen ücret 30.237 kuruşa erişmişti. Devlet tarafından sandık için ayrılan para bu dönem için hesaba katılmamıştı.
2.1.2.8. Ulaşım
Kavala Kazası’nın R. 1301/ M. 1885-1886 senesindeki onarım ve bakım faaliyetleri için Kavala’dan merkezi Drama’ya giden şoşa yolunun sonu tamirata ayrılmıştı. Bu yol üzerinde 25 adet ahşap köprü bulunmaktaydı.
2.1.2.9. Sağlık Hizmetleri
Kavala Kazası ile ilgili salnamede sağlık hizmetleri konusu ile ilgili bilgi bulunamamıştır.
2.1.2.10. Hapishaneler
Kavala hapishanesinde cinayetle sanık 4 kişi bulunduğu halde beratlarına karar verilmesi sebebiyle tahliye edilmişlerdi. Cürüm ve kabahat suçlarından mahkûm olanların sayısı 13 kişiden ibaretti. İkmal eyledikleri süre zarfında derhal salıverilmişlerdi. Kavala hapishanesinde kürek ve hapis cezalarına çarptırılan mahkûmlara, sanık ve borçlu olanlar için farklı farklı koğuşlar bulunmaktaydı. Bu hapishanenin bakım ve muhafazasından sorumlu 5 zabtiye vardı.
2.1.2.7. Üretim ve Ekonomi
Kavala Kazası’nın arazisinde yıllık 11.000 dönüm buğday, 8.000 dönüm çavdar, 7.000 dönüm yulaf, 10.000 dönüm arpa, 5.000 dönüm darı, 8.000 dönüm susam ekildiği tahmin edilmekteydi. Buğday tarlarına dönüm başına 3 çeyrek kile tohum atılmaktaydı. 5 kile buğdaydan 4 kantar saman elde edilmekteydi. Çavdar ve yulaf tarlalarının dönümüne yarımşar kile tohum atılıp dörder kile hububat alınırdı. 1 dönüm çavdar tarlasında 4, 1 dönüm yulaf tarlasında 3 kantar saman meydan gelirdi. Arpa tarlasının dönümüne ekilen 1 kile tohumdan 6 kile hububat ve 3 kantar saman elde edilmekteydi. Darı tarlasına 2 okka tohum ekilip 4 kile hububat, mısır tarlasına 10 okka tohum ekilip, 6 kile hububat elde edilmekteydi. Buğdayın her bir kilesi mahallince 18 kuruşa satılırken samanının kantarı 3,5 kuruşa satılmaktaydı. Çavdarın kilesi 15, çavdar samanının kantarı 4 kuruşa satılırken, yulafın kilesi 15, yulaf samanının kantarı 6 kuruşa, darının kilesi 18, mısırın kilesi 9 kuruşa satılırdı. Dönümüne 4.000 adet fide ekilen tütün tarlalarından 60 okka mahsul alınmaktaydı.
Tütünün her bir okkası 15 kuruşa ve pamuk tarlasının dönümüne 10 okka tohum atılıp 50 okka mahsul elde edilmekteydi. Pamuğun her bir okkası 8 kuruşa satılmaktaydı. Kavala Kazası’nın bir-iki bölgesinde 700-800 dönüm kadar üzüm bağı olup dönüm başına 100 okkadan, 150 okkaya kadar mahsul alınmaktaydı. Her bir okkası 25 paraya satılmaktaydı. Üzüm mahsulü ile Kavala’da şarap imal edilip dışarıya saraylara yollanarak kullanılırdı. Kavala Kazası’nda 35.032 dönüm mera ve 15.944 dönüm çayır vardı. Ayrıca Bank Bargan? Paşdırve?, Eski Kapu?, Kondaklı? adıyla 5 kıta kışlak daha vardı.
Bu kazada çiftlik hayvanatı olarak; 43 manda, 3.940 baş öküz, 30 damızlık manda, 25 dişi manda, 50 malak ve damızlık sığır, 744 baş boğa, 3.940 inek, 500 dana vardı. Herekle hayvanatı, 286 baş kısrak, 121 tay, damızlık sığır hayvanatı olarak 18.000 koç, 6.194 dişi koyun, 4.000 kuzu, 7.000 burma, 25.000 teke, 22.770 dişi keçi de ayrıca vardı. 2.700 oğlak, 5.000 burma ve binek, yük hayvanatı dahi 1.240 bargir, 2.350 eşek ve 1.971 merkepten ibaretti. Kavala Kazası’nda senelik 252.000 kıyye yapağı, 15.000 kıyye keçi kılı ve 10.000 kıyye tok yağı hâsıl olurdu. Yapağın kıyyesı 6, keçi kılının kıyyesı 7, tok yağının kıyyesı 5,5 kuruşa satılırdı.
Kavala Kazası’nda çeşitli harf ve sanayiye mensup olan usta ve kalfalarla çırakları ve bir sanat işleyen amelenin aldığı yevmiyeleri, çıraklık süreleri, çıraklara ustalar tarafından verilen yevmiyeler salnamede bulunmaktadır ancak teze alınmamıştır.
Bu kazanın menafi sandığı sermayesi mukaddema zirai tarafından meydana gelen ianeden tahsil edilen para ile 22.415 kuruştu. Faize yatırılan para ile gelen ücret 30.237 kuruşa erişmişti. Devlet tarafından sandık için ayrılan para bu dönem için hesaba katılmamıştı.
2.1.2.8. Ulaşım
Kavala Kazası’nın R. 1301/ M. 1885-1886 senesindeki onarım ve bakım faaliyetleri için Kavala’dan merkezi Drama’ya giden şoşa yolunun sonu tamirata ayrılmıştı. Bu yol üzerinde 25 adet ahşap köprü bulunmaktaydı.
2.1.2.9. Sağlık Hizmetleri
Kavala Kazası ile ilgili salnamede sağlık hizmetleri konusu ile ilgili bilgi bulunamamıştır.
2.1.2.10. Hapishaneler
Kavala hapishanesinde cinayetle sanık 4 kişi bulunduğu halde beratlarına karar verilmesi sebebiyle tahliye edilmişlerdi. Cürüm ve kabahat suçlarından mahkûm olanların sayısı 13 kişiden ibaretti. İkmal eyledikleri süre zarfında derhal salıverilmişlerdi. Kavala hapishanesinde kürek ve hapis cezalarına çarptırılan mahkûmlara, sanık ve borçlu olanlar için farklı farklı koğuşlar bulunmaktaydı. Bu hapishanenin bakım ve muhafazasından sorumlu 5 zabtiye vardı.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου